Quy trình cấp cứu ngừng tim ở trẻ em không phải bản thu nhỏ của quy trình người lớn. Nó khác ở những điểm quan trọng, và những khác biệt đó đều bắt nguồn từ cùng một sự thật: ở trẻ, tim ngừng đập vì cơ thể đã hết oxy, chứ không phải vì bệnh tim.
Nguyên nhân ngừng tim ở trẻ
- Sặc sữa, sặc thức ăn, hóc dị vật.
- Đuối nước.
- Viêm đường hô hấp nặng, cơn hen nặng.
- Ngạt khói, ngạt khí.
- Chấn thương nặng.
- Ngộ độc.
- Sốc phản vệ.
Gần như toàn bộ danh sách đi qua đường hô hấp. Đây là lý do thổi ngạt ở trẻ không phải phần tuỳ chọn.
Ba khác biệt lớn nhất so với người lớn
- Bắt đầu bằng 5 hơi thổi trước khi vào chu kỳ ép thổi.
- Nếu chỉ có một mình, hồi sức hai phút rồi mới gọi 115 — ngược với người lớn.
- Lực ép và lượng khí nhỏ hơn nhiều, đo theo tỉ lệ cơ thể trẻ.
Phân nhóm tuổi trong sơ cứu
- Trẻ sơ sinh: dưới một tuổi.
- Trẻ em: từ một tuổi tới tuổi dậy thì.
- Từ tuổi dậy thì trở lên: áp dụng quy trình người lớn.
Đừng mất thời gian phân vân trẻ này thuộc nhóm nào. Nếu không chắc, hãy làm theo hướng dẫn cho trẻ em — sai lệch nhỏ không quan trọng bằng việc bắt đầu sớm.
Quy trình đầy đủ cho trẻ
- Kiểm tra an toàn hiện trường.
- Lay gọi: gọi to, vỗ nhẹ vai; với trẻ sơ sinh thì búng nhẹ vào gan bàn chân.
- Gọi to nhờ người nếu có ai quanh đó.
- Mở đường thở: ngửa đầu rất nhẹ với trẻ nhỏ, để trung tính với trẻ sơ sinh.
- Nhìn ngực mười giây xem có thở bình thường không.
- Thổi 5 hơi, mỗi hơi khoảng một giây, vừa đủ thấy ngực nhô lên.
- Bắt đầu chu kỳ 30 ép, 2 thổi, hoặc 15 ép 2 thổi nếu có hai người đã được đào tạo.
- Gọi 115 sau khoảng hai phút nếu chưa gọi được.
- Tiếp tục cho tới khi trẻ có dấu hiệu sống hoặc nhân viên y tế tiếp quản.
Ép tim theo tuổi
- Trẻ sơ sinh: hai ngón tay ở giữa ngực, ngay dưới đường nối hai núm vú. Nếu có hai người, dùng hai ngón cái với hai bàn tay ôm vòng quanh lồng ngực.
- Trẻ nhỏ: gót một bàn tay ở giữa ngực.
- Trẻ lớn: một hoặc hai tay, tuỳ cỡ trẻ và sức bạn.
Độ sâu: khoảng một phần ba bề dày lồng ngực. Nhịp: 100–120 mỗi phút, giống người lớn.
Vì sao nhiều người ép quá nhẹ cho trẻ
Bản năng bảo vệ trẻ khiến người lớn ép rất nhẹ. Nhưng ép nông thì máu không tới não, và mọi nỗ lực trở thành vô ích. Hãy nhìn lồng ngực: nó phải lún xuống thấy rõ mỗi nhịp. Nếu không thấy, bạn đang ép chưa đủ.
Thổi ngạt cho trẻ
- Trẻ sơ sinh: áp miệng trùm kín cả mũi và miệng trẻ.
- Trẻ lớn hơn: bịt mũi, áp miệng qua miệng như người lớn.
- Lượng khí: thổi bằng khí trong khoang má, không dốc hết hơi phổi.
- Thước đo: ngực nhô lên nhẹ như khi trẻ hít vào bình thường.
Mở đường thở cho trẻ — đừng ngửa quá
Đầu trẻ to so với thân, nên khi nằm ngửa, cổ đã hơi gập. Với trẻ sơ sinh, đưa đầu về vị trí trung tính, mặt hướng thẳng lên. Với trẻ lớn hơn, ngửa nhẹ. Ngửa quá mức làm gập khí quản mềm của trẻ và gây tắc thêm.
Dùng AED cho trẻ
- Dùng miếng điện trẻ em hoặc chế độ trẻ em nếu máy có.
- Không có thì dùng miếng người lớn: một miếng trước ngực, một miếng sau lưng.
- Không trì hoãn hồi sức để đi tìm miếng điện đúng cỡ.
Khi trẻ có dấu hiệu sống trở lại
- Dừng ép, đặt trẻ nằm nghiêng an toàn nếu thở bình thường.
- Giữ ấm bằng chăn khô.
- Ở lại theo dõi liên tục — trẻ có thể ngừng thở trở lại.
- Vẫn đưa đi viện dù trẻ có vẻ hoàn toàn bình thường.
Nếu bạn chỉ có một mình với trẻ
- Hồi sức ngay, khoảng hai phút.
- Nếu có điện thoại trong tầm tay, bật loa ngoài và vừa gọi vừa làm.
- Nếu không, sau hai phút dừng vài giây gọi 115 rồi tiếp tục.
- Với trẻ sơ sinh, bạn có thể bế trẻ trên cẳng tay và tiếp tục ép trong lúc đi gọi.
Ngăn chặn quan trọng hơn cấp cứu
- Không để trẻ nhỏ ăn khi đang chạy nhảy, cười đùa, nằm.
- Tránh thức ăn dễ hóc: hạt, kẹo cứng, nho nguyên quả, xúc xích cắt khoanh tròn.
- Không để trẻ một mình gần nước dù chỉ vài giây.
- Cất hoá chất, thuốc ngoài tầm với.
- Kiểm tra đồ chơi có chi tiết nhỏ rời ra được không.
Cha mẹ nên học ở đâu
Nhiều bệnh viện nhi và trung tâm y tế có lớp sơ cứu cho cha mẹ, thực hành trên mô hình trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Một buổi vài giờ là đủ để tay bạn có phản xạ. Nên cho cả ông bà và người trông trẻ cùng học — người ở bên trẻ nhiều nhất là người cần biết nhất.
Khi trẻ là con mình
Cảm xúc sẽ lấn át. Cách duy nhất chống lại là nói to từng bước cho chính mình nghe: "thổi năm hơi", "một, hai, ba, bốn". Nói thành tiếng giữ cho bạn đi đúng trình tự khi đầu óc trống rỗng.
Tóm lại
Ở trẻ, hô hấp là gốc. Thổi năm hơi trước, rồi ép và thổi theo chu kỳ. Ép đủ sâu một phần ba lồng ngực — đừng ép nhẹ vì thương. Và nếu chỉ có một mình, hồi sức hai phút rồi mới gọi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cấp cứu trẻ bắt đầu bằng thổi ngạt?
Vì ở trẻ, tim hầu như luôn ngừng sau khi hô hấp đã ngừng: sặc, hóc, đuối nước, viêm đường thở. Khi tim ngừng thì oxy trong máu đã cạn, nên phải đưa khí vào phổi trước thì việc bơm máu mới có ý nghĩa.
Ép tim cho trẻ sâu bao nhiêu?
Khoảng một phần ba bề dày lồng ngực của trẻ. Vì trẻ mỗi độ tuổi một cỡ, mốc tỉ lệ này thực tế hơn nhiều so với một con số centimet cố định.
Nên gọi 115 trước hay hồi sức trước?
Nếu có người thứ hai, một người gọi và một người bắt đầu ngay. Nếu chỉ có một mình, hãy hồi sức khoảng hai phút rồi mới gọi — đây là điểm khác với người lớn.
Dùng một tay hay hai tay để ép cho trẻ?
Trẻ sơ sinh dùng hai ngón tay, trẻ nhỏ dùng gót một bàn tay, trẻ lớn có thể dùng hai tay như người lớn. Tiêu chí là ép đủ sâu một phần ba lồng ngực chứ không phải số tay dùng.