Trẻ dưới một tuổi là nhóm mà mọi thao tác đều phải nhỏ lại: lực ép, lượng khí, độ ngửa đầu. Đồng thời đây cũng là nhóm mà người chăm sóc hoảng loạn nhất. Bài này viết cho cha mẹ, ông bà và người trông trẻ — những người sẽ là người đầu tiên có mặt.
Khi nào cần hồi sức
Trẻ không có phản ứng khi bạn gọi và chạm vào, đồng thời không thở bình thường hoặc chỉ có những nhịp thở ngáp rời rạc.
Nếu trẻ còn khóc, còn ho, còn cử động thì không hồi sức — hãy xử trí theo tình huống cụ thể và đưa đi viện.
Kiểm tra đáp ứng
- Gọi to tên trẻ.
- Búng nhẹ vào gan bàn chân hoặc vỗ nhẹ vai.
- Không lay mạnh người trẻ.
- Nhìn ngực và bụng trẻ trong mười giây xem có nhô lên hạ xuống đều không.
Đặt trẻ ở đâu
- Mặt phẳng cứng: sàn nhà, mặt bàn chắc chắn.
- Không ép trên nệm, trên giường cũi, trên tay bế lỏng lẻo.
- Nếu buộc phải di chuyển, đặt trẻ dọc theo cẳng tay bạn, lòng bàn tay đỡ lưng và đầu.
Mở đường thở
Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với người lớn. Đầu trẻ sơ sinh lớn so với thân, phần chẩm nhô ra sau, nên khi nằm ngửa cổ trẻ đã hơi gập về trước.
- Đưa đầu về vị trí trung tính — mặt hướng thẳng lên trần.
- Nâng nhẹ phần xương cằm.
- Có thể kê một khăn mỏng dưới vai để giữ tư thế.
- Không ngửa đầu ra sau như người lớn — làm vậy gập khí quản mềm và bịt đường thở.
Thổi 5 hơi đầu tiên
- Giữ tư thế đầu trung tính, cằm nâng nhẹ.
- Áp miệng bạn trùm kín cả mũi và miệng trẻ.
- Thổi bằng khí trong khoang má, khoảng một giây mỗi hơi.
- Nhìn ngực trẻ nhô lên nhẹ.
- Ngẩng lên cho khí thoát, rồi thổi hơi tiếp theo.
- Làm đủ năm hơi.
Nếu miệng bạn không trùm được cả mũi và miệng với trẻ lớn hơn, hãy bịt mũi và thổi qua miệng.
Ép tim bằng hai ngón tay
- Đặt hai ngón tay — ngón trỏ và ngón giữa — vào giữa ngực, ngay dưới đường nối hai núm vú.
- Ép thẳng xuống, sâu khoảng một phần ba bề dày lồng ngực trẻ.
- Để ngực nảy lên hoàn toàn giữa các nhịp.
- Nhịp 100–120 mỗi phút.
Kỹ thuật hai ngón cái khi có hai người
Hai bàn tay ôm vòng quanh lồng ngực trẻ từ hai bên, các ngón đỡ lưng, hai ngón cái đặt cạnh nhau ở giữa ngực và ép. Kỹ thuật này tạo áp lực tốt hơn nhưng cần người thứ hai lo phần thổi ngạt.
Chu kỳ
- Một người cứu: 30 ép, 2 thổi.
- Hai người đã được đào tạo: 15 ép, 2 thổi.
Gọi cấp cứu lúc nào
Nếu có người thứ hai, để họ gọi 115 ngay trong lúc bạn hồi sức. Nếu chỉ có một mình, hồi sức khoảng hai phút rồi gọi, hoặc bật loa ngoài điện thoại và vừa gọi vừa làm nếu máy ở trong tầm tay.
Lỗi hay gặp
- Ngửa đầu quá mức — lỗi phổ biến nhất, làm tắc đường thở.
- Ép quá nhẹ vì sợ làm đau trẻ.
- Thổi quá mạnh — khí vào dạ dày, trẻ nôn.
- Ép trên nệm mềm.
- Dừng quá nhiều lần để kiểm tra.
- Quên thổi 5 hơi đầu và vào ngay chu kỳ ép thổi.
Nếu trẻ nôn
Nghiêng nhanh đầu và người trẻ sang bên, lau sạch miệng bằng khăn, lật lại và tiếp tục ngay. Đây là diễn biến thường gặp, không phải dấu hiệu bạn làm sai.
Sặc sữa
Với trẻ còn tỉnh và ho được, hãy để trẻ ho và giữ trẻ nghiêng người xuống. Với trẻ không khóc được, tím tái, cần xử trí theo quy trình hóc dị vật cho trẻ sơ sinh: vỗ lưng và ấn ngực xen kẽ. Nếu trẻ mất ý thức và không thở bình thường, chuyển sang hồi sức ngay.
Sau khi trẻ thở lại
- Giữ trẻ nằm nghiêng, đầu hơi thấp hơn thân một chút.
- Giữ ấm.
- Theo dõi liên tục, không rời mắt.
- Đưa đi viện ngay kể cả khi trẻ đã hồng hào và bú lại được.
Phòng ngừa trong nhà có trẻ sơ sinh
- Cho trẻ nằm ngửa khi ngủ, trên nệm chắc, không gối cao.
- Không để chăn, gối, thú bông, dây quanh chỗ trẻ nằm.
- Không để trẻ ngủ chung trên ghế sofa hoặc chỗ có khe kẹt.
- Bế trẻ ợ hơi sau bú và giữ đầu cao một lúc.
- Không cho trẻ bú khi trẻ đang nằm ngửa hoàn toàn.
- Không để trẻ một mình trên bàn thay tã, giường cao.
Ai trong nhà nên biết
Cha, mẹ, ông bà và người trông trẻ — tất cả. Người ở bên trẻ nhiều giờ nhất trong ngày mới là người cần kỹ năng này nhất, và đó thường không phải người đã đọc bài viết này.
Tóm lại
Đầu để trung tính, thổi trùm cả mũi và miệng bằng khí trong má, ép bằng hai ngón sâu một phần ba lồng ngực. Thổi năm hơi trước rồi vào chu kỳ. Và đừng ép nhẹ vì thương trẻ — ép nông là không cứu được.
Câu hỏi thường gặp
Kiểm tra đáp ứng của trẻ sơ sinh thế nào?
Gọi to và búng nhẹ vào gan bàn chân trẻ, hoặc vỗ nhẹ vào vai. Không lay mạnh người trẻ. Nếu trẻ không có phản ứng gì và không thở bình thường, bắt đầu hồi sức ngay.
Ép tim cho trẻ sơ sinh bằng gì?
Dùng hai ngón tay ở giữa ngực, ngay dưới đường nối hai núm vú. Nếu có hai người, kỹ thuật hai ngón cái với hai bàn tay ôm vòng quanh lồng ngực cho hiệu quả tốt hơn.
Đặt trẻ nằm ở đâu để ép?
Trên mặt phẳng cứng như sàn nhà hoặc mặt bàn chắc chắn. Nệm mềm và giường cũi làm lực ép bị hấp thụ. Nếu buộc phải bế, có thể đặt trẻ dọc theo cẳng tay bạn và đỡ lưng bằng lòng bàn tay.
Thổi bao nhiêu khí cho trẻ sơ sinh?
Chỉ thổi bằng lượng khí trong khoang má, không dốc hơi từ phổi. Mỗi hơi khoảng một giây và chỉ cần thấy ngực trẻ nhô lên nhẹ là đủ. Thổi quá mạnh gây tổn thương phổi và đẩy khí vào dạ dày.