Có hai điều về đuối nước ở trẻ mà hầu hết người lớn đều hình dung sai. Thứ nhất, trẻ đuối nước không kêu cứu và không vùng vẫy ồn ào — chuyện xảy ra trong im lặng, thường ngay trước mặt người lớn đang mải việc khác. Thứ hai, trẻ có thể đuối nước trong một chậu nước, không cần tới ao hồ.
Vì sao đuối nước diễn ra im lặng
- Toàn bộ nỗ lực của trẻ dồn vào việc ngoi lên để thở, không còn hơi để kêu.
- Miệng chìm dưới mặt nước phần lớn thời gian.
- Tay đập xuống nước theo bản năng để đẩy người lên, không vẫy được lên cao.
- Toàn bộ quá trình có thể chỉ kéo dài vài chục giây.
Vì vậy việc trông trẻ ở khu vực có nước phải bằng mắt và liên tục — không thể vừa trông vừa nhìn điện thoại.
Nơi trẻ hay đuối nước
- Hồ bơi, kể cả hồ bơi phao trong sân.
- Ao, hồ, sông, kênh mương gần nhà.
- Bồn tắm, chậu tắm.
- Xô, chậu, thùng chứa nước trong nhà tắm và sân sau.
- Bể cá, hòn non bộ, giếng, bể nước.
- Hố công trình đọng nước sau mưa.
Cứu trẻ lên bờ — an toàn cho người cứu trước
- Gọi to nhờ người và gọi 115 ngay.
- Nếu với tới được, đưa sào, dây, phao, áo dài cho trẻ bám và kéo vào.
- Chỉ xuống nước nếu bạn bơi giỏi và nước không có dòng chảy mạnh.
- Không nhảy xuống ao sâu, sông có dòng chảy nếu bạn không được huấn luyện cứu đuối.
- Với hồ bơi công cộng, gọi ngay nhân viên cứu hộ.
Ngay khi đưa được trẻ lên
- Đặt trẻ nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, cách xa mép nước.
- Lay gọi, nhìn ngực mười giây.
- Không đáp ứng và không thở bình thường: thổi 5 hơi.
- Bắt đầu chu kỳ 30 ép, 2 thổi.
- Nếu có người thứ hai, để họ gọi 115 và tìm máy khử rung.
- Tiếp tục cho tới khi trẻ có dấu hiệu sống hoặc nhân viên y tế tiếp quản.
Tuyệt đối không xốc nước
Hình ảnh vác trẻ lên vai chạy vòng quanh cho nước chảy ra vẫn còn rất phổ biến, và nó gây hại rõ rệt.
- Lượng nước vào phổi thường không nhiều và không lấy ra được bằng cách này.
- Nước trong dạ dày bị đẩy lên gây nôn, rồi trẻ sặc chất nôn vào phổi.
- Thời gian vác chạy là thời gian không ai hồi sức — đây là mất mát lớn nhất.
- Có thể làm nặng thêm chấn thương cột sống nếu trẻ ngã hoặc nhảy cắm đầu.
Nếu trẻ nôn khi hồi sức
Rất hay gặp. Nghiêng nhanh đầu và người trẻ sang một bên, lau sạch miệng, lật lại và tiếp tục ngay. Đây là diễn biến bình thường chứ không phải dấu hiệu bạn làm sai.
Nếu nghi chấn thương cột sống cổ
Với trẻ nhảy cắm đầu xuống nước nông hoặc ngã từ trên cao xuống nước, hãy cố giữ đầu và thân thẳng hàng khi đưa lên bờ. Nhưng đừng để việc cố định cột sống làm chậm việc mở đường thở và hồi sức — đường thở là ưu tiên cao hơn.
Giữ ấm
Trẻ mất nhiệt rất nhanh, nhất là khi ngâm nước lâu hoặc nước lạnh. Sau khi trẻ thở lại, cởi quần áo ướt, lau khô, quấn chăn hoặc khăn khô. Hạ thân nhiệt làm mọi thứ xấu đi.
Vẫn phải đi viện dù trẻ đã tỉnh
Đây là điểm bị bỏ qua nhiều nhất. Trẻ được vớt lên, ho vài cái rồi khóc và chơi bình thường, cả nhà thở phào cho về. Nhưng nước vào phổi có thể gây viêm tiến triển trong nhiều giờ sau đó.
Các dấu hiệu cần theo dõi trong 24–48 giờ:
- Ho tăng dần, ho khan kéo dài.
- Thở nhanh, thở rít, co kéo lồng ngực khi thở.
- Sốt.
- Mệt lả, li bì, bỏ bú, bỏ ăn.
- Tím quanh môi.
Mọi trường hợp trẻ có mất ý thức, có sặc nước hoặc phải hồi sức đều cần được theo dõi tại cơ sở y tế.
Phòng ngừa trong nhà
- Đổ hết nước trong xô, chậu, thau sau khi dùng.
- Đậy nắp bồn cầu, đóng cửa nhà tắm.
- Đậy kín bể nước, giếng, lu chứa nước.
- Không để trẻ nhỏ trong bồn tắm một mình dù chỉ vài giây để đi lấy khăn.
- Rào quanh ao, hồ, bể bơi trong sân.
- Xả hết nước hồ bơi phao sau khi dùng.
Phòng ngừa ngoài trời
- Cho trẻ học bơi sớm, nhưng biết bơi không thay thế được việc trông chừng.
- Mặc áo phao khi đi thuyền, đi chơi sông nước.
- Phao tay và phao bơi là đồ chơi, không phải thiết bị an toàn.
- Dạy trẻ không bơi một mình, không bơi ở nơi lạ.
- Cảnh giác với ao hồ gần nhà trong mùa nghỉ hè.
Quy tắc người trông chừng
Ở nơi có nước, luôn chỉ định rõ một người lớn có nhiệm vụ duy nhất là nhìn trẻ, không làm việc khác, không dùng điện thoại. Khi cần rời đi, phải bàn giao cho người khác bằng lời. Rất nhiều vụ đuối nước xảy ra khi có đông người lớn xung quanh — vì ai cũng tưởng người khác đang trông.
Dạy trẻ lớn hơn
Dạy trẻ lớn rằng thấy em nhỏ ngã xuống nước thì gọi người lớn ngay, không tự nhảy xuống cứu. Nhiều vụ đuối nước tập thể bắt đầu từ một trẻ xuống cứu bạn rồi cả hai không lên được.
Tóm lại
Trẻ đuối nước im lặng và chỉ cần rất ít nước. Đưa lên bờ, thổi năm hơi, rồi hồi sức theo chu kỳ — không xốc nước, không dốc ngược. Và luôn đưa trẻ đi viện kể cả khi trẻ đã chơi đùa bình thường trở lại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dốc ngược trẻ cho ra nước không?
Không. Xốc nước không lấy được nước ra khỏi phổi, làm mất thời gian quý và tăng nguy cơ nôn rồi sặc. Hãy đặt trẻ nằm ngửa, thổi năm hơi rồi hồi sức ngay.
Trẻ đuối nước có kêu cứu không?
Thường là không. Trẻ đuối nước gần như im lặng vì toàn bộ nỗ lực dồn vào việc cố ngoi lên thở. Vì vậy người lớn phải nhìn chứ không thể dựa vào tiếng động để phát hiện.
Trẻ đã tỉnh lại rồi có cần đi viện không?
Cần, kể cả khi trẻ trông hoàn toàn bình thường. Nước vào phổi có thể gây phản ứng viêm tiến triển trong nhiều giờ sau đó, biểu hiện bằng khó thở tăng dần, ho và sốt.
Trẻ có thể đuối nước trong bao nhiêu nước?
Rất ít nước cũng đủ — một chậu, một xô, một bồn tắm, một vũng nước nông. Trẻ nhỏ ngã úp mặt xuống thường không tự ngồi dậy được, nên mọi vật chứa nước trong nhà đều cần được kiểm soát.