Khoảnh khắc nạn nhân ho lên một tiếng, cử động tay, rồi bắt đầu thở lại là khoảnh khắc mà mọi người xung quanh đều thở phào. Nhưng với người đang sơ cứu, đây chưa phải lúc buông tay. Giai đoạn ngay sau khi tim đập lại là giai đoạn mong manh nhất, và nạn nhân có thể ngừng tim trở lại trong vài phút.
Nhận ra dấu hiệu sống thật
- Thở bình thường, đều đặn — không phải thở ngáp rời rạc.
- Cử động có ý thức: nhấc tay, đẩy tay bạn ra, nhăn mặt.
- Mở mắt, phát ra tiếng.
- Ho.
- Da hồng trở lại, môi bớt tím.
Nếu bạn chỉ thấy một cử động giật nhẹ mà không có hơi thở bình thường, đó chưa phải dấu hiệu sống — hãy tiếp tục ép tim.
Khi chắc chắn nạn nhân đã thở lại
- Dừng ép tim.
- Đặt tư thế nằm nghiêng an toàn nếu nạn nhân chưa tỉnh hẳn.
- Giữ nguyên miếng điện AED trên ngực và để máy bật.
- Giữ ấm bằng chăn hoặc áo khoác khô.
- Theo dõi hơi thở liên tục, không rời mắt.
- Ở lại cạnh nạn nhân cho tới khi nhân viên y tế tới.
Tư thế nằm nghiêng an toàn
- Quỳ bên cạnh, đặt tay gần bạn vuông góc với thân, lòng bàn tay ngửa lên.
- Kéo tay xa bạn đặt chéo qua ngực, mu bàn tay áp vào má gần bạn.
- Co gối chân xa bạn lên.
- Kéo đầu gối đó về phía mình để lật nạn nhân nằm nghiêng.
- Chỉnh chân trên vuông góc để giữ tư thế ổn định.
- Ngửa nhẹ đầu để đường thở thông, mặt hơi cúi xuống.
Nếu nạn nhân đã tỉnh hoàn toàn và ngồi được, có thể cho ngồi dựa lưng — nhưng không để tự đứng dậy đi lại.
Giữ ấm — quan trọng hơn người ta nghĩ
Người vừa qua ngừng tim mất nhiệt nhanh, và hạ thân nhiệt làm tim dễ rối loạn nhịp trở lại. Hãy cởi quần áo ướt, lau khô, đắp chăn khô, che chắn khỏi gió. Không xoa bóp mạnh, không cho uống rượu.
Không cho ăn uống
Kể cả khi nạn nhân tỉnh và kêu khát. Phản xạ nuốt chưa trở lại hoàn toàn, và nguy cơ sặc rất cao. Nếu miệng khô, có thể thấm nhẹ môi bằng khăn ẩm nhưng không đưa nước vào miệng.
Không để tự đứng dậy
Người vừa qua ngừng tim thường có phản xạ muốn ngồi dậy, đứng lên, nói rằng mình đã ổn. Hãy giữ họ nằm hoặc ngồi yên và giải thích nhẹ nhàng. Huyết áp còn chưa ổn định, và một cú ngã lúc này có thể gây chấn thương đầu.
Theo dõi liên tục
- Ngực có còn nhô lên hạ xuống đều không?
- Môi và đầu ngón tay có hồng không hay tím lại?
- Nạn nhân có đáp ứng khi gọi tên không?
- Có nôn không?
Kiểm tra mỗi phút. Nếu nạn nhân ngừng thở trở lại, bắt đầu ép tim ngay lập tức — đây là tình huống hoàn toàn có thể xảy ra và bạn cần sẵn sàng.
Nếu nạn nhân nôn
Tư thế nằm nghiêng đã lo phần lớn việc này. Nghiêng đầu thêm cho chất nôn chảy ra, lau miệng bằng khăn, kiểm tra lại hơi thở. Nếu nạn nhân nôn nhiều và bạn lo sặc, giữ nguyên tư thế nghiêng và gọi to nhờ người hỗ trợ.
Nếu nạn nhân co giật
Có thể xảy ra do não vừa thiếu oxy. Dọn vật cứng xung quanh, lót mềm dưới đầu, không ghìm tay chân, không nhét gì vào miệng. Hết cơn thì đặt lại tư thế nằm nghiêng và kiểm tra hơi thở.
Nạn nhân lú lẫn, kích động
Rất thường gặp sau khi não vừa trải qua thiếu oxy. Nạn nhân có thể không nhận ra người thân, nói lảm nhảm, hoặc giãy giụa muốn đi. Hãy nói chuyện bình tĩnh, ngắn gọn, nhắc lại rằng họ an toàn và xe cấp cứu đang tới. Đừng tranh cãi hay giữ chặt trừ khi họ có nguy cơ tự làm mình bị thương.
Giữ AED bật và miếng điện tại chỗ
Máy tiếp tục theo dõi nhịp tim và sẽ báo nếu cần sốc lần nữa. Gỡ miếng điện ra là mất khả năng đó, và dán lại trong tình huống khẩn cấp sẽ tốn thời gian quý.
Chuẩn bị bàn giao
Trong lúc chờ, hãy gom sẵn thông tin để nói với đội cấp cứu:
- Giờ phát hiện nạn nhân và giờ bắt đầu ép tim.
- Đã ép bao lâu, có đổi ca không.
- Có dùng AED không, sốc mấy lần.
- Nạn nhân có bệnh gì, đang dùng thuốc gì — mang cả hộp thuốc ra.
- Có dị ứng thuốc nào không.
- Trước khi gục nạn nhân kêu đau ở đâu, làm gì.
- Từ lúc thở lại tới giờ có diễn biến gì: nôn, co giật, lú lẫn.
Chuẩn bị đường cho cáng
Nếu có người thứ hai rảnh, giao cho họ: mở cổng, mở cửa, giữ thang máy, dọn hành lang, nhốt chó mèo, bật đèn. Những việc này tiết kiệm nhiều phút hơn người ta nghĩ.
Khi đội cấp cứu tới
- Báo ngắn gọn theo danh sách trên, không kể dài dòng.
- Nói rõ nếu đã dùng AED và máy vẫn đang bật.
- Lùi ra tạo không gian nhưng đứng gần để trả lời.
- Giúp mở đường cho cáng.
- Cử một người nhà đi cùng và mang theo giấy tờ, hộp thuốc.
Đừng để nạn nhân tự đi viện
Người vừa qua ngừng tim cần được vận chuyển bằng xe cấp cứu có thiết bị theo dõi. Tự chở bằng xe máy hay taxi là đưa họ vào tình huống mà nếu tim ngừng lại giữa đường, không ai làm gì được.
Nếu nạn nhân từ chối đi viện
Rất hay gặp khi người đó đã tỉnh táo và thấy mình bình thường. Hãy kiên trì: nói rằng tim đã từng ngừng đập và có thể ngừng lại, rằng chỉ cần đi khám cho chắc. Nếu có thể, để nhân viên y tế nói chuyện trực tiếp với họ.
Tóm lại
Thở lại chưa phải là qua. Đặt nằm nghiêng, giữ ấm, giữ AED bật, không cho ăn uống, không để đứng dậy, và theo dõi hơi thở từng phút. Sẵn sàng ép tim lại bất cứ lúc nào — vì đó là điều có thể xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Nạn nhân thở lại rồi có được ngừng ép tim không?
Có, khi nạn nhân thở bình thường trở lại và có cử động rõ ràng. Nhưng phải ở lại theo dõi liên tục vì nạn nhân có thể ngừng tim trở lại bất cứ lúc nào trong những phút tiếp theo.
Nên đặt nạn nhân ở tư thế nào?
Tư thế nằm nghiêng an toàn, mặt hơi cúi xuống để nếu nôn thì chất nôn chảy ra ngoài. Nếu nghi chấn thương cột sống mà có đủ người giữ đường thở tại chỗ thì giữ nguyên tư thế và không lật.
Có cho nạn nhân uống nước được không?
Không cho ăn uống gì khi nạn nhân chưa tỉnh hoàn toàn, vì nguy cơ sặc rất cao. Kể cả khi họ kêu khát, hãy giải thích và chờ nhân viên y tế đánh giá.
Nếu nạn nhân muốn đứng dậy đi lại thì sao?
Hãy giữ họ nằm hoặc ngồi yên. Người vừa qua ngừng tim rất dễ tụt huyết áp và ngã, và tim vẫn chưa ổn định. Đợi nhân viên y tế đánh giá và di chuyển bằng cáng.