Với nhiều cha mẹ, cơn co giật do sốt là khoảnh khắc đáng sợ nhất trong những năm đầu đời của con: trẻ đang sốt bỗng cứng người, mắt trợn lên, tay chân giật liên hồi. Cảm giác lúc đó là đứa trẻ đang chết trước mặt mình.
Thực tế, phần lớn cơn giật do sốt ở trẻ nhỏ là lành tính và tự hết trong vài phút. Nhưng điều đó chỉ đúng nếu người lớn không làm những việc gây hại trong lúc hoảng.
Cơn giật do sốt trông như thế nào
- Trẻ đang sốt, thường sốt cao và tăng nhanh.
- Đột ngột mất ý thức, không đáp ứng khi gọi.
- Người cứng lại, sau đó giật đều hai tay hai chân.
- Mắt trợn ngược hoặc nhìn cố định một hướng.
- Có thể sùi bọt mép, tím quanh môi, tiểu không tự chủ.
- Kéo dài thường dưới vài phút rồi tự hết.
- Sau cơn, trẻ mệt lả, lơ mơ, ngủ thiếp một lúc.
Việc cần làm — rất ít
- Đặt trẻ xuống chỗ an toàn, trên sàn hoặc giường rộng, tránh xa bàn ghế góc nhọn.
- Dọn vật cứng xung quanh, lót mềm dưới đầu.
- Nới quần áo, nhất là vùng cổ.
- Nghiêng đầu trẻ sang một bên để nước dãi chảy ra ngoài.
- Nhìn đồng hồ ghi giờ bắt đầu cơn.
- Ở lại cạnh trẻ và quan sát — chỉ vậy thôi.
Việc tuyệt đối không làm
- Không nhét bất cứ thứ gì vào miệng trẻ — không thìa, không đũa, không khăn, không ngón tay. Trẻ không cắn đứt lưỡi được, nhưng có thể gãy răng, tổn thương hàm hoặc tắc đường thở.
- Không giữ chặt tay chân để ghìm cơn giật — dễ gây chấn thương.
- Không vắt chanh vào miệng, không đổ nước, không cho uống thuốc trong cơn.
- Không cạo gió, không chích lể, không bôi dầu vào lưỡi.
- Không tắm nước lạnh hay chườm đá để hạ sốt cấp tốc.
- Không bế xốc trẻ chạy đi viện trong lúc đang giật — hãy đợi cơn qua rồi đi.
Sau khi cơn qua
- Đặt trẻ nằm nghiêng an toàn.
- Kiểm tra trẻ có thở bình thường không.
- Lau người bằng khăn ấm nếu trẻ còn sốt cao — không dùng nước lạnh, không dùng cồn.
- Chờ trẻ tỉnh hẳn rồi mới cho uống nước hoặc thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân sốt.
Khi nào gọi 115 ngay
- Cơn kéo dài quá năm phút.
- Cơn này nối cơn kia mà trẻ không tỉnh lại giữa chừng.
- Sau cơn trẻ không thở bình thường hoặc tím tái kéo dài.
- Đây là cơn co giật đầu tiên của trẻ.
- Trẻ dưới sáu tháng tuổi.
- Trẻ co giật mà không sốt.
- Có kèm nôn nhiều, cứng gáy, ban trên da, lơ mơ kéo dài.
- Trẻ vừa bị chấn thương đầu, ngộ độc hoặc đuối nước.
Nếu trẻ ngừng thở sau cơn
Đây là tình huống hiếm nhưng phải biết. Nếu sau cơn trẻ không đáp ứng và không thở bình thường, hãy chuyển sang hồi sinh tim phổi: thổi 5 hơi rồi chu kỳ 30 ép 2 thổi, và gọi 115.
Vì sao trẻ nhỏ dễ co giật khi sốt
Não trẻ nhỏ còn đang phát triển và nhạy cảm với thay đổi nhiệt độ nhanh. Điều đáng nói là cơn giật thường liên quan tới tốc độ tăng nhiệt chứ không hẳn tới mức nhiệt cao nhất, nên việc cố hạ sốt bằng mọi giá không ngăn được cơn giật như nhiều người tưởng.
Hạ sốt cho trẻ đúng cách
- Lau người bằng khăn ấm ở trán, nách, bẹn.
- Mặc quần áo mỏng, thoáng, không ủ kín.
- Cho uống nước nhiều lần, từng ít một.
- Phòng thoáng, không đóng kín cửa.
- Dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ — liều phải tính theo cân nặng của trẻ, không dùng theo đơn cũ hay theo mách bảo.
Ghi lại để kể với bác sĩ
- Cơn kéo dài bao lâu.
- Giật cả hai bên hay chỉ một bên người.
- Trẻ sốt bao nhiêu độ trước cơn.
- Sau cơn bao lâu trẻ tỉnh lại.
- Trẻ có triệu chứng gì khác: nôn, ban, tiêu chảy, ho.
- Đây là lần thứ mấy.
Nếu quay được video ngắn trong lúc trẻ giật, đó là thông tin rất giá trị cho bác sĩ — nhưng chỉ quay khi bạn đã làm xong phần an toàn cho trẻ.
Cơn giật có ảnh hưởng tới trí tuệ của trẻ không
Đây là lo lắng lớn nhất của cha mẹ. Phần lớn trẻ có cơn giật do sốt đơn thuần phát triển bình thường. Tuy nhiên, mỗi trẻ một hoàn cảnh, nên hãy hỏi bác sĩ đang khám cho con bạn thay vì tự trấn an hoặc tự lo lắng dựa trên chuyện của nhà khác.
Nếu trẻ đã từng co giật do sốt
- Theo dõi nhiệt độ sát hơn khi trẻ ốm.
- Chuẩn bị sẵn nhiệt kế và số điện thoại bác sĩ.
- Dạy người trông trẻ và ông bà biết phải làm gì.
- Nếu bác sĩ có kê thuốc dự phòng riêng cho trường hợp của trẻ, dùng đúng theo hướng dẫn đó.
- Không tự mua thuốc chống co giật để dự phòng.
Nói với người trông trẻ và nhà trường
Nếu con bạn có tiền sử co giật do sốt, hãy báo cho cô giáo và người trông trẻ, kèm một tờ hướng dẫn ngắn: đặt xuống chỗ an toàn, nghiêng đầu, không nhét gì vào miệng, tính giờ, gọi cha mẹ và gọi 115 nếu quá năm phút. Một tờ giấy dán trong tủ thuốc có ích hơn nhiều lần dặn miệng.
Tóm lại
Đặt trẻ xuống chỗ an toàn, nghiêng đầu, lót mềm, nhìn đồng hồ và ở lại quan sát. Không nhét gì vào miệng, không ghìm tay chân, không tắm lạnh. Quá năm phút hoặc là cơn đầu tiên thì gọi cấp cứu ngay.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhét vật gì vào miệng trẻ đang co giật không?
Tuyệt đối không. Việc này không ngăn được cắn lưỡi mà gây gãy răng, tổn thương hàm và nguy cơ tắc đường thở. Chỉ cần dọn vật cứng quanh trẻ và lót mềm dưới đầu.
Cơn giật kéo dài bao lâu thì phải đi cấp cứu?
Quá năm phút, hoặc cơn này nối cơn kia mà trẻ không tỉnh lại giữa chừng. Ngoài ra, co giật lần đầu, trẻ dưới sáu tháng, hoặc sau cơn trẻ không thở bình thường đều là lý do đi ngay.
Có nên cho trẻ uống thuốc hạ sốt ngay trong cơn không?
Không đưa bất cứ thứ gì vào miệng khi trẻ đang co giật hoặc chưa tỉnh hẳn, vì nguy cơ sặc. Việc dùng thuốc và liều lượng phải theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ sau khi trẻ đã tỉnh.
Sau cơn giật trẻ ngủ lịm có bình thường không?
Trẻ thường mệt lả và ngủ thiếp một lúc sau cơn, đó là diễn biến quen thuộc. Nhưng vẫn phải đặt trẻ nằm nghiêng, theo dõi hơi thở và đưa đi khám để tìm nguyên nhân sốt.