Ngạt khói trong đám cháy: thoát ra và cứu người

Trong các vụ cháy nhà, phần lớn nạn nhân không chết vì lửa. Họ chết vì khói — hít phải khí độc trong lúc ngủ hoặc trong lúc cố tìm đường ra. Khói lan nhanh hơn lửa rất nhiều, và nó làm hai việc cùng lúc: đầu độc và lấy đi oxy.

Khói chứa gì

• Carbon monoxide — không màu, không mùi, gắn vào máu và chiếm chỗ của oxy.
• Các khí độc từ nhựa, sơn, đệm mút cháy — nhiều loại gây tổn thương phổi nặng.
• Bồ hóng và hạt nhỏ gây kích ứng và tắc đường thở.
• Khí nóng gây bỏng trực tiếp đường hô hấp.

Ngoài ra, đám cháy tiêu thụ oxy, nên không khí còn lại nghèo oxy ngay cả khi bạn chưa thấy khói dày.

Thoát khỏi đám cháy

1. Báo động cho mọi người — hô to, đập cửa các phòng.
2. Gọi 114 khi đã ra ngoài an toàn, hoặc nhờ người khác gọi.
3. Sờ cửa trước khi mở — cửa nóng nghĩa là lửa ở phía bên kia, tìm lối khác.
4. Bò thấp sát sàn, nơi còn lớp khí thở được.
5. Che mũi miệng bằng khăn ẩm nếu kịp lấy.
6. Men theo tường để không mất phương hướng trong khói.
7. Đóng cửa lại phía sau để làm chậm đám cháy.
8. Ra ngoài rồi thì ở ngoài.

Tuyệt đối không quay lại

Không quay lại lấy giấy tờ, tiền bạc, điện thoại, hay thậm chí để tìm người. Hãy báo cho lính cứu hoả biết còn ai bên trong và ở đâu — họ có thiết bị thở và được huấn luyện. Người quay lại vì tình thân là nhóm tử vong lớn trong các vụ cháy nhà.

Nếu bị kẹt trong phòng

• Đóng cửa, nhét khăn ướt vào khe cửa để chặn khói.
• Ra ban công hoặc cửa sổ nếu có, ra hiệu cho người bên dưới.
• Gọi 114 và nói rõ bạn ở tầng nào, phòng nào.
• Không nhảy từ trên cao.
• Nếu có nước, làm ướt khăn che mũi miệng và làm ướt cửa.

Cứu người trong khói

Đây là tình huống người cứu rất dễ gục theo.

• Không vào nếu bạn không có thiết bị thở. Khói làm mất phương hướng trong vài giây và làm bạn mất ý thức trong vài chục giây.
• Nếu người cần cứu ở ngay cửa và bạn với tới được, kéo ra nhanh, giữ người thấp.
• Báo cho người bên ngoài biết bạn vào đâu.
• Không vào một mình.
• Kéo nạn nhân ra ngoài trước, sơ cứu ở nơi không khí trong lành.

Sơ cứu nạn nhân ngạt khói

1. Đưa ra nơi không khí trong lành, xa đám cháy và hướng gió.
2. Nới quần áo, cho nằm hoặc ngồi tư thế dễ thở.
3. Lay gọi, nhìn ngực mười giây.
4. Không đáp ứng, không thở bình thường: thổi 5 hơi rồi hồi sức theo chu kỳ.
5. Còn thở nhưng lơ mơ: nằm nghiêng an toàn, theo dõi sát.
6. Gọi 115 trong mọi trường hợp.

Dấu hiệu tổn thương đường thở do nhiệt

• Khàn tiếng, thay đổi giọng nói.
• Thở rít, tiếng rít khi hít vào.
• Ho ra đờm có bồ hóng đen.
• Cháy sém lông mũi, lông mày, râu.
• Bỏng quanh miệng, mũi, mặt.
• Khó nuốt, đau họng dữ dội.

Những dấu hiệu này báo hiệu đường thở có thể phù nề và hẹp lại trong nhiều giờ tới. Phải đưa đi viện ngay, kể cả khi nạn nhân đang nói chuyện và đi lại bình thường.

Dấu hiệu ngộ độc khí carbon monoxide

• Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn.
• Lú lẫn, yếu tay chân.
• Nhìn mờ.
• Nhiều người cùng có triệu chứng giống nhau.

Nạn nhân cần được thở oxy tại cơ sở y tế, vì thở khí trời thải khí CO rất chậm. Ngoài ra nhóm này có thể có di chứng thần kinh muộn xuất hiện sau vài tuần.

Nếu quần áo bắt lửa

Dừng — nằm xuống — lăn.

• Không chạy — gió làm lửa bùng lên.
• Nằm xuống, che mặt bằng tay.
• Lăn qua lăn lại cho tới khi lửa tắt.
• Hoặc dùng chăn, áo khoác dày trùm lên dập lửa.
• Sau đó làm mát vùng bỏng bằng nước sạch chảy nhẹ trong khoảng 20 phút.

Sau khi thoát ra

• Điểm danh xem đủ người chưa và báo ngay cho lính cứu hoả nếu thiếu ai.
• Đứng ở nơi tập trung đã quy ước, xa toà nhà.
• Không cản đường xe cứu hoả.
• Để nhân viên y tế khám cho tất cả mọi người, kể cả người không có vết thương.

Chuẩn bị trước cho gia đình

• Lắp đầu báo khói và kiểm tra pin định kỳ.
• Có ít nhất hai lối thoát cho mỗi phòng ngủ.
• Không hàn kín ban công và cửa sổ bằng lồng sắt không có cửa thoát.
• Chuẩn bị thang dây hoặc búa phá cửa kính cho nhà cao tầng.
• Quy ước điểm tập trung ngoài nhà cho cả gia đình.
• Tập thoát hiểm một lần với cả nhà, kể cả trẻ nhỏ.
• Bình chữa cháy mini để ở bếp và cạnh cửa ra vào, ai cũng biết dùng.

Nhà ống và chung cư

Nhà ống Việt Nam thường chỉ có một lối ra ở mặt tiền, và tầng trên hàn kín lồng sắt. Đây là cấu trúc nguy hiểm nhất khi cháy. Nếu nhà bạn có lồng sắt, hãy làm một cửa thoát có khoá mở được từ bên trong và để chìa ở chỗ cố định ai cũng biết.

Tóm lại

Khói giết nhiều hơn lửa. Bò thấp, che mũi miệng bằng khăn ẩm, ra ngoài và ở ngoài. Không vào lại. Người ngạt khói phải được đưa ra nơi thoáng rồi mới sơ cứu, và phải đi viện kể cả khi trông hoàn toàn bình thường.

Câu hỏi thường gặp