Điện giật là tình huống mà bản năng giúp người lại chính là thứ nguy hiểm nhất. Thấy người thân co quắp bên cạnh ổ điện, phản xạ đầu tiên của bất kỳ ai là lao tới kéo ra — và nếu dòng điện vẫn đang chạy, người kéo trở thành nạn nhân thứ hai ngay lập tức.
Thứ tự bắt buộc
- Ngắt nguồn điện.
- Tách nạn nhân khỏi nguồn nếu chưa ngắt được.
- Gọi 115.
- Kiểm tra và hồi sức.
Không bao giờ đảo thứ tự hai bước đầu.
Ngắt nguồn thế nào
- Tắt cầu dao tổng hoặc aptomat của khu vực đó.
- Rút phích cắm nếu ổ cắm ở xa nạn nhân và bạn chạm được an toàn.
- Tắt công tắc nguồn của thiết bị.
- Nếu là điện cao thế hoặc dây điện lực rơi xuống, giữ khoảng cách ít nhất vài chục mét và gọi điện lực — điện cao thế phóng qua không khí và lan trên mặt đất.
Nếu không ngắt được nguồn
Dùng vật khô, không dẫn điện để gạt dây hoặc đẩy nạn nhân ra.
- Cán chổi gỗ, gậy tre khô, thanh nhựa.
- Đứng trên vật cách điện: tấm gỗ khô, tấm cao su, chồng báo khô.
- Đi giày đế cao su khô nếu có.
- Tuyệt đối không dùng vật kim loại hay vật ẩm ướt.
- Không chạm vào da nạn nhân bằng tay trần.
- Nếu sàn nhà ướt, đừng bước vào — nước dẫn điện.
Sau khi đã chắc chắn an toàn
- Lay gọi, nhìn ngực mười giây.
- Không đáp ứng, không thở bình thường: gọi 115 và hồi sức ngay.
- Dùng AED nếu có — điện giật hay gây rối loạn nhịp đáp ứng với sốc điện.
- Còn thở nhưng lơ mơ: nằm nghiêng an toàn, theo dõi sát.
- Không di chuyển nạn nhân quá mức nếu nghi ngã từ trên cao.
Vì sao điện giật hay gây ngừng tim
Dòng điện đi qua lồng ngực có thể làm rối loạn hoạt động điện của tim, đưa tim vào trạng thái rung mà không bơm được máu. Đây chính là kiểu rối loạn nhịp mà máy khử rung có tác dụng. Vì vậy điện giật là tình huống rất đáng tìm AED.
Tổn thương bên trong lớn hơn vẻ ngoài
Dòng điện đi từ điểm vào tới điểm ra, thiêu đốt mô trên đường đi. Vết bỏng ngoài da có thể chỉ bằng đồng xu trong khi cơ và thần kinh dọc đường đi đã tổn thương nặng.
- Tìm cả vết vào và vết ra — thường ở tay và ở chân.
- Đừng đánh giá mức độ nguy hiểm qua kích thước vết bỏng.
- Tổn thương cơ nhiều có thể ảnh hưởng tới thận, cần theo dõi và điều trị tại viện.
Chấn thương kèm theo
Điện giật thường làm nạn nhân co giật cơ mạnh và bị hất văng ra. Hậu quả có thể là ngã từ trên cao, gãy xương, chấn thương cột sống, chấn thương đầu. Hãy tìm những tổn thương này và nói với nhân viên y tế.
Xử trí vết bỏng điện
- Làm mát bằng nước sạch chảy nhẹ trong khoảng 20 phút nếu vết bỏng ở ngoài da.
- Che bằng gạc sạch hoặc vải sạch.
- Không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ trăn hay bất cứ thứ gì khác.
- Không chọc vỡ bọng nước.
- Không gỡ quần áo dính chặt vào vết bỏng.
Vì sao vẫn phải đi viện dù nạn nhân tỉnh táo
- Rối loạn nhịp tim có thể xuất hiện muộn sau nhiều giờ.
- Tổn thương cơ sâu giải phóng chất gây hại cho thận.
- Tổn thương thần kinh có thể biểu hiện chậm.
- Có thể có chấn thương kèm theo chưa phát hiện.
Mọi trường hợp điện giật, kể cả điện dân dụng và kể cả khi nạn nhân đứng dậy đi lại bình thường, đều nên được khám và theo dõi.
Sét đánh — khác ở một điểm quan trọng
Nạn nhân bị sét đánh không còn mang điện. Chạm vào họ hoàn toàn an toàn, nên hãy hồi sức ngay không chần chừ.
Trong tình huống nhiều người cùng bị sét đánh, thứ tự ưu tiên đảo ngược so với thông thường: cứu người không thở trước, vì người còn thở có khả năng tự phục hồi cao hơn.
Phòng tránh sét
- Vào nhà kiên cố hoặc ô tô có mui kín khi có giông.
- Tránh cây to đứng một mình, cột điện, nhà chòi trống.
- Tránh chỗ trống trải, ruộng, bãi biển, mặt nước.
- Không cầm vật kim loại dài: cuốc, câu cá, ô có khung sắt.
- Nếu không kịp trú, ngồi xổm, hai chân chụm, đầu cúi, không nằm xuống đất.
An toàn điện trong nhà
- Lắp aptomat chống giật cho toàn nhà, đặc biệt cho nhà tắm và bếp.
- Che ổ điện trong tầm với của trẻ.
- Không dùng thiết bị điện khi tay ướt hoặc đứng chân trần trên sàn ướt.
- Thay dây điện nứt vỏ, ổ cắm lỏng.
- Không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ.
- Bình nóng lạnh cần được nối đất và kiểm tra định kỳ.
- Ngắt điện trước khi sửa chữa bất cứ thứ gì, dù chỉ thay bóng đèn.
Điện giật ở nơi làm việc
Nhà xưởng và công trường nên có quy trình rõ: ai có quyền ngắt điện tổng, cầu dao ở đâu, ai gọi cấp cứu. Dán sơ đồ cầu dao ở nơi dễ thấy và bảo đảm lối tới cầu dao không bị chặn bởi vật liệu.
Dạy trẻ trong nhà
Dạy trẻ hai điều: không chọc vật gì vào ổ điện, và thấy ai bị điện giật thì gọi người lớn ngay, không kéo ra. Câu thứ hai trái với bản năng nên phải nói thành lời nhiều lần mới nhớ được.
Tóm lại
Ngắt nguồn trước, chạm vào sau — không có ngoại lệ với điện đang chạy. Dùng vật khô không dẫn điện nếu không ngắt được. Sét đánh thì chạm vào an toàn, hồi sức ngay. Và mọi nạn nhân điện giật đều phải đi viện dù trông có vẻ ổn.
Câu hỏi thường gặp
Có được chạm vào nạn nhân điện giật ngay không?
Không, nếu nạn nhân vẫn còn tiếp xúc với nguồn điện. Hãy ngắt cầu dao trước, hoặc dùng vật khô không dẫn điện như cán chổi gỗ để gạt dây ra, rồi mới chạm vào.
Vì sao điện giật nguy hiểm dù vết bỏng nhỏ?
Vì dòng điện đi xuyên qua cơ thể có thể gây rối loạn nhịp tim và tổn thương cơ, thần kinh ở sâu mà bên ngoài không thấy. Vết vào và vết ra trên da có thể rất nhỏ so với tổn thương bên trong.
Người bị sét đánh có còn mang điện không?
Không. Chạm vào nạn nhân bị sét đánh hoàn toàn an toàn, nên hãy hồi sức ngay. Trong tình huống nhiều người bị sét đánh, ưu tiên hồi sức cho người không thở trước.
Nạn nhân tỉnh táo sau điện giật có cần đi viện không?
Cần. Rối loạn nhịp tim có thể xuất hiện muộn sau nhiều giờ, và tổn thương cơ sâu có thể ảnh hưởng tới thận. Mọi trường hợp điện giật đều nên được theo dõi tại cơ sở y tế.