Ngạt do treo cổ, vùi lấp và không gian kín: cứu người không thành nạn nhân

Ngạt cơ học gồm những tình huống mà đường thở bị chặn từ bên ngoài hoặc không khí quanh nạn nhân không thở được: treo cổ, vùi lấp, kẹt trong không gian kín thiếu oxy. Ba dạng này có chung một đặc điểm nguy hiểm — người vào cứu rất dễ trở thành nạn nhân tiếp theo.

Nguyên tắc bao trùm

1. An toàn của người cứu trước.
2. Gọi 115 và lực lượng cứu hộ ngay từ đầu.
3. Không vào một mình.
4. Giải phóng đường thở là ưu tiên số một sau khi tiếp cận được.

Treo cổ

Đây là tình huống mà phản xạ cắt dây ngay có thể gây hại, vì nạn nhân rơi xuống đất làm nặng thêm chấn thương cổ.

1. Gọi người và gọi 115 ngay.
2. Nâng đỡ thân nạn nhân lên để giảm sức ép lên cổ — ôm quanh hông hoặc đùi và nâng.
3. Nhờ người thứ hai cắt dây ở vị trí xa nút thắt, trong lúc bạn vẫn đỡ.
4. Đỡ nạn nhân xuống từ từ, giữ đầu và cổ thẳng hàng với thân.
5. Đặt nằm ngửa trên mặt phẳng cứng.
6. Nới lỏng dây quanh cổ nhưng giữ lại nút thắt nếu có thể — đó là thông tin cho cơ quan chức năng.
7. Kiểm tra đáp ứng và hơi thở.
8. Hồi sức nếu không thở bình thường.

Khi mở đường thở, ưu tiên kỹ thuật nâng góc hàm giữ đầu thẳng vì có nguy cơ chấn thương cột sống cổ. Nhưng nếu bạn không làm được, vẫn phải mở đường thở bằng cách bạn làm được.

Sau khi nạn nhân treo cổ được cứu sống

• Đưa đi viện trong mọi trường hợp, kể cả khi tỉnh táo hoàn toàn — có thể có tổn thương khí quản, phù nề đường thở tiến triển, chấn thương cột sống cổ.
• Không để nạn nhân một mình.
• Cất các vật có thể gây hại trong nhà.
• Nói thật với bác sĩ về hoàn cảnh — đây là thông tin y tế cần thiết cho cả điều trị thể chất lẫn chăm sóc sau đó.

Không gian kín thiếu oxy

Giếng, hầm biogas, bể phốt, hầm tàu, silo, bồn chứa, hố ga — những nơi này có thể tích tụ khí độc hoặc cạn oxy. Không khí ở đó không có mùi cảnh báo, và nạn nhân gục xuống chỉ sau vài hơi thở.

Đây là nguyên nhân của rất nhiều vụ tai nạn lao động có ba, bốn người chết cùng lúc: người thứ nhất gục, người thứ hai xuống cứu rồi cũng gục, và cứ thế.

Quy tắc tuyệt đối với không gian kín

• KHÔNG xuống nếu bạn không có thiết bị thở và dây an toàn. Đây là quy tắc không có ngoại lệ.
• Gọi 115 và lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp ngay.
• Mở toang nắp, cửa cho thông khí.
• Dùng quạt thổi khí tươi xuống nếu có.
• Nếu nạn nhân đã được buộc dây an toàn từ trước, kéo lên từ trên miệng hầm.
• Không ai được xuống theo dù chỉ để "nhìn xem thế nào".

Cảm giác đứng nhìn mà không xuống cứu người thân là điều rất khó chịu đựng. Nhưng xuống là thêm một nạn nhân, không phải thêm một người cứu.

Sau khi nạn nhân được đưa lên

1. Đưa ra nơi thoáng khí hoàn toàn.
2. Lay gọi, nhìn ngực mười giây.
3. Không đáp ứng, không thở bình thường: thổi 5 hơi rồi hồi sức theo chu kỳ.
4. Còn thở nhưng lơ mơ: nằm nghiêng an toàn, theo dõi sát.
5. Đưa đi viện trong mọi trường hợp.

Vùi lấp do đất cát, sập đổ

• Gọi cứu hộ ngay — đất có thể tiếp tục sụt.
• Ưu tiên giải phóng vùng đầu và ngực trước để nạn nhân thở được.
• Đào cẩn thận bằng tay ở gần người nạn nhân, không dùng máy xúc.
• Không giẫm lên phần đất ngay cạnh hố.
• Chống đỡ thành hố nếu có vật liệu, nhưng đừng để việc này làm chậm giải phóng đường thở.
• Giữ ấm cho nạn nhân sau khi moi ra.

Vùi lấp trong tuyết, cát, thóc, cám

Ở Việt Nam, tình huống thường gặp là trẻ hoặc người lao động bị vùi trong bồn thóc, kho cám, đống cát. Vật liệu rời chảy như chất lỏng và siết chặt quanh lồng ngực khiến nạn nhân không thở được dù đầu chưa bị lấp. Nguyên tắc vẫn là: gọi cứu hộ, giải phóng ngực và đầu trước, không để thêm người trèo lên đống vật liệu.

Kẹt dưới vật nặng

Nếu nạn nhân bị đè dưới vật nặng và kẹt lâu, việc nhấc vật ra đột ngột có thể gây biến chứng nguy hiểm. Hãy gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của họ; trong lúc chờ, giữ cho nạn nhân thở được và giữ ấm.

Ngạt do chăn gối ở trẻ nhỏ

Trẻ sơ sinh có thể ngạt vì úp mặt vào nệm mềm, chăn, gối, thú bông, hoặc bị người lớn nằm đè khi ngủ chung. Xử trí: bế trẻ ra, đặt nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, kiểm tra hơi thở, thổi 5 hơi và hồi sức nếu cần. Phòng ngừa nằm ở chỗ ngủ: nệm chắc, không gối cao, không chăn thú bông quanh trẻ, cho trẻ nằm ngửa.

Ngạt do kẹt trong xe, tủ lạnh, thùng kín

Trẻ chơi trốn tìm chui vào tủ, thùng, cốp xe là tình huống có thật. Mở ngay, đưa trẻ ra nơi thoáng, kiểm tra hơi thở và hồi sức nếu cần. Phòng ngừa: tháo bỏ hoặc khoá chốt cửa các thiết bị cũ bỏ đi, không để xe mở cửa không người trông trong sân.

Điểm chung của mọi tình huống ngạt

• Người cứu phải an toàn trước.
• Gọi 115 sớm, đừng chờ tới khi tự xoay xở không nổi.
• Đưa nạn nhân ra nơi thoáng trước khi sơ cứu.
• Đường thở là ưu tiên số một.
• Thổi 5 hơi rồi hồi sức theo chu kỳ vì nguyên nhân là thiếu oxy.
• Đi viện dù nạn nhân đã tỉnh.

Tóm lại

Treo cổ thì nâng đỡ trước rồi mới cắt dây. Hầm kín thì tuyệt đối không xuống nếu không có thiết bị. Vùi lấp thì giải phóng đầu ngực trước. Và trong cả ba tình huống, thứ giết nhiều người nhất không phải sự cố ban đầu mà là người thứ hai lao vào cứu.

Câu hỏi thường gặp