Hồi sức sau đuối nước: năm hơi thổi đầu tiên và vì sao không xốc nước

Đuối nước là một trong số ít tình huống mà quy trình hồi sức chuẩn được sửa đổi. Lý do nằm ở cơ chế: ở đây tim không ngừng vì rối loạn nhịp mà vì cơ thể đã cạn oxy. Vì vậy thứ tự việc làm thay đổi, và có một việc dân gian phải bỏ hẳn.

Chuyện gì xảy ra trong cơ thể

Nạn nhân chìm, cố nín thở, rồi phản xạ khiến nước tràn vào đường thở. Oxy trong máu tụt dần cho tới khi não mất ý thức, và cuối cùng tim ngừng đập. Khi bạn vớt được nạn nhân lên, cơ thể họ đã ở tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng.

Đó là lý do bơm máu không mang oxy đi khắp người sẽ không đủ — phải đưa khí vào phổi trước.

Quy trình đầy đủ

1. Đưa nạn nhân lên chỗ khô, cách xa mép nước.
2. Đặt nằm ngửa trên mặt phẳng cứng.
3. Lay gọi, nhìn ngực mười giây.
4. Không đáp ứng, không thở bình thường: thổi 5 hơi, mỗi hơi khoảng một giây, nhìn ngực nhô lên.
5. Bắt đầu chu kỳ 30 ép, 2 thổi.
6. Gọi 115 — nếu chỉ có một mình, hồi sức khoảng hai phút rồi gọi.
7. Dùng AED khi có máy, sau khi lau khô ngực.
8. Tiếp tục cho tới khi nạn nhân có dấu hiệu sống hoặc nhân viên y tế tiếp quản.

Vì sao tuyệt đối không xốc nước

Đây là điểm quan trọng nhất của bài và là việc gây hại phổ biến nhất trong cấp cứu đuối nước ở Việt Nam.

• Không lấy được nước ra khỏi phổi. Lượng nước thực sự vào phổi thường không nhiều, và nó đã ngấm vào mô — dốc ngược không đẩy ra được.
• Gây nôn. Nước trong dạ dày bị đẩy lên, nạn nhân nôn rồi sặc chất nôn vào phổi — làm tổn thương phổi nặng thêm.
• Mất thời gian. Trong lúc vác chạy, không ai hồi sức. Đây là mất mát lớn nhất.
• Nguy cơ chấn thương cột sống nếu nạn nhân nhảy cắm đầu hoặc ngã từ trên cao.

Không có tình huống nào mà xốc nước là lựa chọn đúng. Hãy đặt nạn nhân xuống và hồi sức.

Nếu nạn nhân nôn

Rất hay gặp, đặc biệt khi đã nuốt nhiều nước.

1. Nghiêng nhanh cả đầu và thân sang một bên cùng lúc.
2. Lau sạch miệng bằng khăn hoặc ngón tay quấn vải.
3. Lật lại nằm ngửa.
4. Tiếp tục hồi sức ngay.

Toàn bộ thao tác nên gọn trong vài giây.

Nếu nghi chấn thương cột sống cổ

Với người nhảy cắm đầu xuống nước nông, lướt sóng, ngã từ cầu hoặc mỏm đá, hãy giữ đầu và thân thẳng hàng khi đưa lên bờ và khi lật người. Tuy nhiên, đừng để việc cố định cột sống làm chậm việc mở đường thở — đường thở thông vẫn là ưu tiên cao hơn.

Dùng AED cho nạn nhân ướt

• Kéo nạn nhân ra khỏi vũng nước, lên bề mặt khô.
• Lau khô vùng ngực nơi sẽ dán miếng điện.
• Dán theo hình vẽ trên miếng điện.
• Làm theo hướng dẫn bằng giọng nói của máy.
• Mưa nhẹ không ngăn được việc dùng máy; chỉ cần vùng dán khô.

Giữ ấm — phần hay bị quên

Nạn nhân đuối nước mất nhiệt rất nhanh, nhất là trẻ em, người gầy và người ngâm nước lâu. Hạ thân nhiệt làm tim dễ rối loạn nhịp hơn và làm mọi thứ xấu đi.

• Cởi quần áo ướt.
• Lau khô người.
• Đắp chăn khô, áo khoác, khăn tắm.
• Che chắn khỏi gió.
• Không xoa bóp mạnh, không cho uống rượu để "làm ấm".

Khi nạn nhân thở lại

• Đặt nằm nghiêng an toàn, mặt hơi cúi xuống.
• Giữ ấm.
• Theo dõi hơi thở liên tục — nạn nhân có thể ngừng thở trở lại.
• Không cho ăn uống.
• Không để tự đứng dậy đi lại.
• Chờ xe cấp cứu, đừng tự chở bằng xe máy.

Vì sao vẫn phải đi viện

Đây là phần bị bỏ qua nhiều nhất trong thực tế. Nạn nhân được cứu lên, ho vài cái, ngồi dậy nói chuyện bình thường, và mọi người cho về nhà nghỉ ngơi.

Nhưng nước và các chất trong nước gây phản ứng viêm ở phổi, tiến triển trong nhiều giờ sau đó. Các dấu hiệu cần theo dõi trong 24–48 giờ:

• Ho tăng dần, ho ra bọt.
• Khó thở, thở nhanh, thở rít.
• Đau ngực, tức ngực.
• Sốt.
• Mệt lả, lơ mơ, lú lẫn.
• Tím quanh môi và đầu ngón tay.

Mọi trường hợp có mất ý thức, có phải hồi sức, hoặc có sặc nước rõ đều cần được đưa tới cơ sở y tế để theo dõi.

Đuối nước trong nước lạnh

Ở nước rất lạnh, cơ thể hạ thân nhiệt nhanh, và điều này vừa nguy hiểm vừa có mặt tích cực: chuyển hoá chậm lại có thể bảo vệ não phần nào. Vì vậy với nạn nhân đuối nước trong nước lạnh, hãy hồi sức kiên trì và đưa tới viện — quyết định ngừng hồi sức thuộc về nhân viên y tế, không phải người tại chỗ.

Đuối nước ở hồ bơi và ở sông

• Hồ bơi: thường phát hiện nhanh hơn, có cứu hộ, có thể có AED. Gọi nhân viên cứu hộ ngay.
• Sông, ao, kênh: nước đục, phát hiện muộn, không có thiết bị. Gọi 115 sớm và bắt đầu hồi sức ngay tại bờ.

Ghi lại để bàn giao

• Nạn nhân ở dưới nước khoảng bao lâu.
• Nước ngọt hay nước mặn, nước sạch hay nước bẩn.
• Giờ vớt lên và giờ bắt đầu hồi sức.
• Có nôn không, có dùng AED không, sốc mấy lần.
• Nhiệt độ nước nếu ước lượng được.

Tóm lại

Đặt nạn nhân xuống chỗ khô, thổi năm hơi, rồi ép và thổi theo chu kỳ. Lau khô ngực trước khi dùng AED. Giữ ấm. Và bỏ hẳn việc xốc nước — nó không lấy được nước ra mà chỉ lấy đi thời gian.

Câu hỏi thường gặp