Ép tim là kỹ thuật đơn giản nhất trong toàn bộ y học cấp cứu, và cũng là kỹ thuật cứu được nhiều mạng người nhất khi do người dân thực hiện. Nó chỉ có ba thông số cần nhớ: đặt tay đúng chỗ, ép đủ sâu, ép đủ nhanh. Phần còn lại là kiên trì.
Chuẩn bị trước khi ép
- Nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng — sàn nhà, mặt đường, không phải giường nệm. Nếu đang trên giường, kéo xuống sàn.
- Bộc lộ ngực — cởi hoặc kéo áo lên. Việc này cần cho cả ép tim lẫn dán miếng điện của máy khử rung sau đó.
- Bạn quỳ bên cạnh, ngang vai nạn nhân, hai đầu gối mở rộng cho vững.
- Đã gọi 115 hoặc đã giao cho người khác gọi.
Vị trí đặt tay
Đặt gót bàn tay — phần thịt dày ngay dưới cổ tay — vào giữa lồng ngực, trên nửa dưới của xương ức. Mốc dễ nhớ ở người lớn là ngang đường nối hai núm vú.
- Bàn tay thứ hai đặt chồng lên bàn tay thứ nhất.
- Đan các ngón tay vào nhau và nhấc lên, chỉ gót bàn tay chạm ngực.
- Đừng ép lên xương sườn hai bên.
- Đừng ép lên phần mỏm dưới cùng của xương ức.
Tư thế người ép
Đây là phần hay bị bỏ qua, và nó quyết định bạn ép được bao lâu trước khi kiệt sức.
- Khoá thẳng hai khuỷu tay, đừng gập khuỷu.
- Vai thẳng trên hai bàn tay, nhìn từ bên cạnh tay bạn vuông góc với ngực nạn nhân.
- Dùng trọng lượng thân trên đè xuống, không dùng sức cơ tay.
- Bản lề chuyển động nằm ở hông, không phải ở khuỷu.
Ép bằng sức tay sẽ mỏi sau ba mươi giây. Ép bằng trọng lượng cơ thể thì giữ được hai phút đúng chất lượng.
Độ sâu
Ở người lớn, ép xuống khoảng một phần ba bề dày lồng ngực, chừng năm centimet. Nghe nhiều hơn bạn tưởng, và đó chính là vấn đề: phần lớn người mới làm ép quá nông.
Nếu bạn đang phân vân giữa nông và sâu, hãy chọn sâu hơn. Ép quá nông thì máu không được đẩy đi và toàn bộ nỗ lực thành vô ích.
Để ngực nảy lên hoàn toàn
Sau mỗi nhịp ép, buông cho lồng ngực trở về vị trí ban đầu, nhưng đừng nhấc tay khỏi ngực. Giai đoạn nảy lên là lúc máu chảy về lấp đầy tim; nếu bạn tì tay đè lên ngực giữa các nhịp, tim không đầy lại được và nhịp ép tiếp theo bơm được rất ít.
Thời gian ép xuống và thời gian buông lên nên gần bằng nhau.
Nhịp ép
Khoảng 100–120 nhịp mỗi phút. Cách giữ nhịp thực tế:
- Nghe tổng đài cấp cứu đếm qua loa ngoài.
- Nhẩm theo nhịp một bài hát quen có tốc độ tương đương.
- Đếm to "một, hai, ba, bốn..." theo nhóm mười.
Đếm to còn có lợi thứ hai: người xung quanh biết bạn đang làm gì và người thay ca vào đúng nhịp.
Đừng dừng lại
Mỗi lần dừng ép, áp lực trong lòng mạch tụt xuống và phải mất nhiều nhịp mới gây dựng lại được. Vì vậy hãy giữ thời gian gián đoạn ngắn nhất có thể.
- Không dừng để kiểm tra mạch.
- Không dừng để xem nạn nhân đã thở lại chưa.
- Không dừng khi di chuyển nếu tránh được.
- Chỉ dừng khi máy khử rung yêu cầu, khi đổi người, hoặc khi nhân viên y tế tiếp quản.
Ép tim đơn thuần hay kèm thổi ngạt
- Người chưa được đào tạo: chỉ ép tim liên tục. Đây là khuyến cáo chính thức và nó hiệu quả với người lớn ngừng tim do nguyên nhân tim mạch.
- Người đã học và sẵn sàng: 30 nhịp ép rồi 2 lần thổi ngạt, lặp lại.
- Trẻ em, đuối nước, ngạt, ngộ độc: nên có thổi ngạt vì nguyên nhân là thiếu oxy.
Đổi người mỗi hai phút
Chất lượng ép giảm rõ rệt sau khoảng hai phút dù bạn cảm thấy vẫn còn sức. Nếu có người thứ hai, đổi ca đều đặn và đổi thật nhanh: người mới quỳ sẵn ở phía đối diện, người cũ nhấc tay ra là người mới đặt tay xuống ngay.
Những sai lầm thường gặp
- Ép quá nông vì sợ làm đau — sai lầm phổ biến nhất.
- Gập khuỷu tay làm mất lực và nhanh mỏi.
- Tì tay đè lên ngực giữa các nhịp.
- Ép sai vị trí, lệch sang sườn hoặc quá thấp.
- Ép trên nệm mềm khiến lực bị nệm hấp thụ.
- Dừng quá nhiều lần để kiểm tra.
- Nhịp quá chậm, thường do mệt mà không tự nhận ra.
Nghe tiếng rắc thì làm gì
Có thể là rạn hoặc gãy sườn, hay gặp ở người cao tuổi. Hãy kiểm tra lại vị trí tay cho đúng giữa ngực, rồi tiếp tục ép với cùng độ sâu. Xương sườn lành lại được; não thiếu oxy thì không.
Nếu nạn nhân nôn
Nghiêng nhanh đầu và người nạn nhân sang một bên, quét sạch miệng bằng ngón tay hoặc khăn, rồi lật lại và tiếp tục ép ngay. Toàn bộ thao tác nên gọn trong vài giây.
Khi nào được dừng hẳn
- Nhân viên y tế tới nơi và tiếp quản.
- Nạn nhân có dấu hiệu sống rõ ràng: cử động, mở mắt, thở bình thường trở lại.
- Bạn kiệt sức hoàn toàn và không có ai thay.
- Hiện trường trở nên nguy hiểm cho chính bạn.
Ép tim trên bề mặt đặc biệt
Trên giường nệm dày, hãy kéo nạn nhân xuống sàn. Trong ô tô, đưa ra ngoài. Trên thuyền hoặc bề mặt rung lắc, cố định người nạn nhân tốt nhất có thể rồi ép. Trong mọi trường hợp, đừng để việc tìm bề mặt lý tưởng làm chậm quá mười lăm giây.
Cảm giác thật khi ép
Nhiều người lần đầu bất ngờ vì hai điều: ép tim mệt hơn họ tưởng rất nhiều, và lồng ngực người thật mềm hơn mô hình. Biết trước hai điều này giúp bạn không hoảng và không tự nghi ngờ rằng mình đang làm sai.
Tóm lại
Giữa ngực, sâu chừng năm centimet, 100–120 nhịp một phút, để ngực nảy lên hoàn toàn, và đừng dừng. Nếu chỉ nhớ được một câu thì nhớ câu này: ép mạnh, ép nhanh, đừng ngừng.
Câu hỏi thường gặp
Đặt tay ở chỗ nào trên ngực?
Đặt gót bàn tay vào giữa lồng ngực, tức nửa dưới xương ức, ngang khoảng đường nối hai núm vú ở người lớn. Bàn tay còn lại đặt chồng lên, các ngón đan vào nhau và nhấc khỏi thành ngực.
Ép sâu bao nhiêu là đủ?
Ở người lớn, ép sâu khoảng một phần ba bề dày lồng ngực, tương đương chừng năm centimet. Đa số người mới làm ép quá nông vì sợ, nên nếu phân vân thì hãy ép mạnh hơn mức bạn đang làm.
Nhịp ép nhanh chậm thế nào?
Khoảng 100 đến 120 nhịp mỗi phút, đều đặn. Nhiều người mượn nhịp của một bài hát quen để giữ tốc độ, hoặc nghe theo tiếng đếm của tổng đài cấp cứu qua loa ngoài.
Có cần thổi ngạt không?
Người chưa được đào tạo có thể chỉ ép tim liên tục, không thổi ngạt — cách này vẫn hiệu quả với người lớn ngừng tim do nguyên nhân tim mạch. Người đã học và sẵn sàng thì kết hợp ép tim với thổi ngạt.