Trong nhiều năm, hình ảnh quen thuộc của hồi sinh tim phổi là ép ngực rồi ghé miệng thổi. Hướng dẫn hiện nay đã đơn giản hoá phần lớn tình huống: người chưa được đào tạo chỉ cần ép tim liên tục. Đây không phải một cách làm hạ cấp cho người nghiệp dư mà là kết luận rút ra từ thực tế.
Lý do thứ nhất: máu vẫn còn oxy
Ở người lớn ngừng tim đột ngột do nguyên nhân tim mạch, ngay trước lúc tim ngừng người đó vẫn đang thở bình thường. Máu trong lòng mạch và phổi vẫn còn một lượng oxy dự trữ đủ dùng trong những phút đầu. Vấn đề không phải thiếu oxy, mà là không có gì đẩy máu mang oxy đó tới não.
Vì vậy trong những phút đầu, việc cần làm là bơm, không phải thổi.
Lý do thứ hai: mỗi lần dừng ép đều đắt
Khi bạn dừng ép để thổi hai hơi, áp lực trong lòng mạch tụt xuống gần như bằng không, và phải mất nhiều nhịp ép sau đó mới gây dựng lại được. Người chưa quen thường mất khá lâu cho hai hơi thổi — chỉnh tư thế đầu, bịt mũi, áp miệng, thổi, kiểm tra ngực có nhô lên không. Thời gian đó cộng dồn lại rất lớn.
Lý do thứ ba: thực tế là nhiều người sẽ không làm gì cả
Đây là lý do thực dụng nhất. Khi hướng dẫn yêu cầu ghé miệng vào miệng một người lạ, rất nhiều người chọn đứng nhìn. Bỏ yêu cầu đó đi thì số người dám ra tay tăng lên đáng kể. Một kỹ thuật hoàn hảo mà không ai thực hiện thì kém hơn một kỹ thuật đơn giản mà nhiều người làm.
Cách làm ép tim liên tục
- Kiểm tra an toàn hiện trường.
- Lay gọi, nhìn ngực mười giây.
- Gọi 115, bật loa ngoài, đặt điện thoại xuống sàn.
- Bộc lộ ngực nạn nhân.
- Đặt tay giữa ngực, khoá thẳng khuỷu, vai thẳng trên tay.
- Ép sâu chừng năm centimet, 100–120 nhịp một phút, để ngực nảy lên hoàn toàn.
- Ép liên tục, không dừng, cho tới khi có người tiếp quản.
Khi nào vẫn cần thổi ngạt
Nguyên tắc: nếu nguyên nhân ngừng tim là thiếu oxy, phổi cần được cung cấp khí.
- Đuối nước — nước thay chỗ khí trong phổi.
- Hóc dị vật, ngạt thở.
- Ngạt khói, ngộ độc khí.
- Ngộ độc thuốc gây ức chế hô hấp.
- Trẻ em và trẻ sơ sinh — nguyên nhân ngừng tim ở trẻ hầu hết bắt nguồn từ hô hấp.
- Ngừng tim đã kéo dài trước khi bạn tới, khi oxy dự trữ đã cạn.
Nếu bạn biết thổi ngạt và sẵn sàng làm
Hãy làm theo chu kỳ 30 nhịp ép rồi 2 lần thổi. Giữ mỗi lần thổi khoảng một giây, vừa đủ thấy lồng ngực nhô lên. Đừng thổi quá mạnh hay quá nhiều: khí thừa đi vào dạ dày gây nôn và làm phức tạp thêm tình hình.
Dụng cụ bảo vệ
Màng chắn miệng hoặc mặt nạ một chiều là vật nhỏ, rẻ, có thể để trong bộ sơ cứu gia đình, trong xe hoặc trong túi. Nếu có sẵn thì dùng. Nhưng đừng bỏ dở việc ép tim để đi tìm chúng — thời gian quan trọng hơn.
Nếu bạn mệt
- Đổi người mỗi hai phút nếu có ai đó.
- Không có ai thì cứ tiếp tục, chấp nhận chậm dần còn hơn dừng.
- Gọi to nhờ người xung quanh, chỉ đích danh từng người.
- Đổi tư thế quỳ cho đỡ tê chân mà không nhấc tay ra.
Ép tim khi có máy khử rung
Khi máy tới, tiếp tục ép trong lúc người khác dán miếng điện. Chỉ dừng khi máy yêu cầu phân tích nhịp và khi sốc điện. Ngay sau cú sốc, ép lại ngay lập tức, không chờ xem có kết quả không.
Hiểu lầm hay gặp
- "Ép tim làm tim đập lại" — không. Ép tim giữ máu chảy; thứ khởi động lại nhịp thường là sốc điện và thuốc.
- "Không thổi ngạt thì nạn nhân ngạt thở" — trong những phút đầu, oxy dự trữ trong máu vẫn còn.
- "Phải có hai người mới làm được" — một người vẫn ép được và vẫn tạo khác biệt.
- "Làm sai còn hại hơn không làm" — với người đã ngừng tim, không có tình trạng nào xấu hơn.
Ép tim cho người thân trong nhà
Khi nạn nhân là người thân, cảm xúc làm tay run và đầu trống. Hãy nói to từng bước cho chính mình nghe: "gọi cấp cứu rồi", "đặt tay giữa ngực", "một, hai, ba, bốn". Nói thành tiếng giúp bạn giữ được trình tự khi trí nhớ bị cảm xúc lấn át.
Dạy cả nhà cùng một cách
Nếu mọi người trong nhà đều học cùng một quy trình đơn giản — gọi 115, ép giữa ngực, ép mạnh và nhanh, không dừng — thì khi có chuyện, không ai mất thời gian tranh luận nên làm thế nào. Sự thống nhất quan trọng không kém kỹ thuật.
Tóm lại
Với người lớn ngừng tim đột ngột, ép tim liên tục không thổi ngạt là cách được khuyến cáo cho người chưa được đào tạo, và nó hiệu quả. Chỉ khi nguyên nhân là thiếu oxy — đuối nước, ngạt, trẻ em — thì hô hấp nhân tạo mới trở thành phần không thể bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ ép tim mà không thổi ngạt có kém hiệu quả không?
Với người lớn ngừng tim đột ngột do nguyên nhân tim mạch, ép tim liên tục cho kết quả tương đương cách có thổi ngạt trong những phút đầu. Lý do là máu vẫn còn oxy dự trữ, cái thiếu là lực đẩy máu đi.
Trường hợp nào vẫn nên thổi ngạt?
Khi nguyên nhân là thiếu oxy: đuối nước, hóc dị vật, ngạt khói, ngộ độc, và với trẻ em và trẻ sơ sinh. Ở những trường hợp này, đưa oxy vào phổi là phần quan trọng của việc cứu sống.
Em sợ lây bệnh khi thổi ngạt thì sao?
Hãy chỉ ép tim. Đây là lựa chọn được khuyến cáo chính thức và tốt hơn rất nhiều so với không làm gì. Nếu có sẵn màng chắn hoặc mặt nạ một chiều thì dùng, nhưng đừng đi tìm nó trong lúc nạn nhân đang chờ.
Ép liên tục trong bao lâu?
Cho tới khi nhân viên y tế tiếp quản, tới khi nạn nhân có dấu hiệu sống rõ ràng, hoặc tới khi bạn kiệt sức mà không có ai thay. Nếu có người khác, hãy đổi ca mỗi hai phút để giữ chất lượng ép.