Kỹ thuật ép tim chỉ có một, nhưng người nằm dưới tay bạn thì mỗi người một khác. Một cụ bà tám mươi cân nặng bốn mươi ký cho cảm giác hoàn toàn khác một người đàn ông trẻ nặng chín mươi ký. Bài này nói về những gì nên điều chỉnh, và quan trọng hơn, những gì tuyệt đối không được đổi.
Ba thứ không bao giờ thay đổi
- Vị trí: giữa lồng ngực, nửa dưới xương ức.
- Nhịp: 100–120 nhịp mỗi phút.
- Tính liên tục: hạn chế tối đa gián đoạn.
Độ sâu cũng gần như không đổi ở người lớn — khoảng một phần ba bề dày lồng ngực, chừng năm centimet. Cái thay đổi là cách bạn tạo ra lực đó.
Người cao tuổi
Xương ở người cao tuổi giòn hơn, sụn sườn vôi hoá nên lồng ngực kém đàn hồi. Bạn dễ nghe thấy tiếng rắc, và đó là thứ khiến nhiều người dừng tay.
- Đừng giảm độ sâu. Ép nông ở người già cũng vô ích như ở người trẻ.
- Kiểm tra lại vị trí tay nếu nghe tiếng rắc, rồi tiếp tục.
- Lồng ngực cứng hơn nên bạn sẽ thấy nặng tay — hãy dồn thêm trọng lượng thân, đừng ráng bằng cơ tay.
- Người rất gầy có thể cần chú ý hơn để không ép lệch xuống vùng bụng trên.
Người gầy
Lồng ngực mỏng khiến cảm giác ép sâu năm centimet trở nên đáng sợ, như thể bạn sắp ép thủng ngực. Hãy dùng mốc một phần ba bề dày lồng ngực thay vì cố đếm centimet, và tin vào cảm giác ngực lún xuống rồi nảy lên.
Người thừa cân, béo phì
Đây là tình huống tốn sức nhất và dễ ép không đủ sâu nhất.
- Vai phải thực sự nằm trên bàn tay — có thể cần quỳ cao hơn, kê đầu gối lên vật cứng, hoặc đứng nếu nạn nhân nằm trên bề mặt cao.
- Dồn trọng lượng toàn thân, khoá thẳng khuỷu, chuyển động từ hông.
- Đổi người sớm hơn hai phút nếu thấy nhịp chậm lại hoặc nông đi.
- Đừng để lớp mỡ đánh lừa — bạn có thể tưởng đã ép sâu trong khi xương ức mới chỉ nhích nhẹ.
Phụ nữ có thai
Ngừng tim ở phụ nữ mang thai là tình huống hiếm và rất nặng, cần cấp cứu chuyên sâu càng sớm càng tốt.
- Gọi 115 ngay và nói rõ nạn nhân đang có thai và tuổi thai — điều này quyết định đội cấp cứu chuẩn bị gì.
- Ép tim ở vị trí bình thường, có thể đặt tay cao hơn một chút trên xương ức khi bụng rất lớn.
- Nếu có người thứ hai, nhẹ nhàng đẩy khối bụng sang bên trái để giảm chèn ép mạch máu lớn ở lưng.
- Việc đẩy bụng không được làm gián đoạn ép tim.
Người có máy tạo nhịp hoặc máy khử rung cấy dưới da
Bạn có thể sờ thấy một khối cứng nhỏ dưới da vùng ngực trên, thường bên trái. Hãy ép tim bình thường ở giữa ngực. Nếu sau đó dùng máy khử rung ngoài, dán miếng điện cách khối đó vài centimet chứ không dán đè lên.
Người có chấn thương ngực
Ngay cả khi ngực đã bị tổn thương do tai nạn, nguyên tắc không đổi: không thở bình thường thì ép tim. Không có phương án thay thế nào tốt hơn, và việc chần chừ vì sợ làm nặng thêm chấn thương sẽ dẫn tới kết cục chắc chắn.
Người nằm ở tư thế khó
- Trong nhà vệ sinh chật: kéo ra hành lang nếu mất dưới mười lăm giây.
- Kẹt giữa giường và tường: kéo nạn nhân ra sàn.
- Trên ghế: hạ xuống sàn, đỡ đầu.
- Trong ô tô: đưa ra ngoài, không cố ép trong xe.
Ép tim khi bạn nhỏ con hơn nạn nhân
Đây là lo lắng thường gặp của phụ nữ và người trẻ tuổi. Lực ép đến từ trọng lượng thân trên và trọng lực, không phải từ cơ bắp. Người nhỏ con vẫn ép được hiệu quả nếu vai thực sự nằm trên tay và khuỷu khoá thẳng. Nếu nạn nhân nằm trên bề mặt cao, hãy tìm cách nâng mình lên cho đúng tư thế.
Đánh giá xem mình có ép đủ không
- Ngực có lún xuống thấy rõ mỗi nhịp không?
- Bạn có mệt sau một phút không? Ép đúng thì phải mệt.
- Có ai đứng cạnh nói được rằng nhịp đang chậm đi không?
- Bạn có đang gập khuỷu tay không?
Điều dễ quên nhất
Trong lúc lo điều chỉnh cho hợp thể trạng, người ta hay quên việc đơn giản nhất: bộc lộ ngực. Áo dày, áo khoác, áo len làm bạn không cảm nhận được độ lún và cản việc dán miếng điện của máy khử rung sau đó. Kéo áo lên hoặc cắt bỏ, đừng ép qua nhiều lớp vải.
Tóm lại
Vị trí, nhịp và tính liên tục không đổi theo thể trạng. Cái thay đổi là tư thế của bạn và mức sức bạn phải dồn vào. Với người già, đừng ép nhẹ đi vì sợ gãy sườn; với người béo, đừng tin cảm giác mà hãy nhìn xem ngực có lún thật không.
Câu hỏi thường gặp
Người già xương giòn thì có nên ép nhẹ hơn không?
Không nên giảm độ sâu. Ép nông thì máu không tới não và mọi nỗ lực thành vô ích. Gãy sườn có thể xảy ra và lành lại được, nên hãy giữ đúng độ sâu khuyến cáo và chỉ chú ý đặt tay cho đúng giữa ngực.
Người rất béo thì ép thế nào cho tới?
Vẫn đặt tay giữa ngực và dồn trọng lượng thân trên xuống bằng hai tay thẳng. Có thể cần quỳ cao hơn hoặc dùng một bục thấp để vai thực sự ở trên bàn tay. Nếu có hai người, thay ca sớm hơn vì rất tốn sức.
Phụ nữ có thai ngừng tim thì làm gì khác?
Vẫn ép tim như người lớn bình thường và gọi cấp cứu ngay, nói rõ là có thai. Nếu có người thứ hai, có thể nhẹ nhàng đẩy bụng nạn nhân sang bên trái để giảm chèn ép mạch máu lớn, nhưng không vì thế mà gián đoạn việc ép.
Có cần đo đạc gì trước khi ép không?
Không. Mốc giữa lồng ngực là đủ cho mọi thể trạng người lớn. Đừng mất thời gian tìm điểm chính xác bằng cách sờ nắn xương ức — mỗi giây trì hoãn đều có giá.