Có hai nhóm nạn nhân mà mọi hướng dẫn cấp cứu đều tách riêng: người đuối nước và người ngạt khói. Lý do là ở họ, tim không ngừng vì bệnh tim — tim ngừng vì cơ thể đã hết oxy. Khi đó, bơm máu đi khắp người mà máu không mang oxy thì hiệu quả rất hạn chế.
Với hai nhóm này, thổi ngạt không phải phần thêm mà là phần chính.
Đuối nước: chuyện gì xảy ra
Nạn nhân chìm dưới nước, phản xạ khiến thanh quản co thắt, rồi nước và khí trộn lẫn vào phổi. Oxy trong máu tụt dần, nạn nhân mất ý thức, và sau đó tim ngừng. Toàn bộ chuỗi này bắt đầu từ hô hấp.
An toàn cho người cứu — trước hết
- Đừng nhảy xuống nếu bạn không phải người bơi giỏi. Rất nhiều người cứu đuối trở thành nạn nhân thứ hai.
- Ưu tiên đưa cho nạn nhân thứ để bám: sào, dây, phao, can nhựa rỗng.
- Gọi người và gọi 115 trước khi xuống nước.
- Ở sông suối có dòng chảy, tuyệt đối không xuống một mình.
Ngay khi đưa được lên bờ
- Đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, tránh xa mép nước.
- Lay gọi, nhìn ngực mười giây.
- Nếu không đáp ứng và không thở bình thường: thổi 5 hơi trước.
- Sau đó bắt đầu chu kỳ 30 ép, 2 thổi.
- Gọi 115 nếu chưa gọi; nếu chỉ có một mình, hồi sức khoảng hai phút rồi gọi.
Tuyệt đối không xốc nước
Hình ảnh vác nạn nhân lên vai chạy cho nước chảy ra là một trong những việc gây hại lớn nhất trong cấp cứu dân gian.
- Lượng nước vào phổi thường không nhiều và không lấy ra được bằng cách này.
- Nước trong dạ dày bị đẩy lên gây nôn, rồi sặc vào phổi.
- Thời gian vác chạy là thời gian không ai ép tim.
- Có thể làm nặng thêm chấn thương cột sống nếu nạn nhân bị thương khi nhảy xuống.
Nếu nghi chấn thương cột sống cổ
Với người lặn cắm đầu xuống nước nông hoặc ngã từ trên cao xuống nước, hãy giữ đầu và thân thẳng hàng khi đưa lên bờ. Nhưng nếu nạn nhân không thở, đừng để việc cố định cột sống làm chậm việc mở đường thở và hồi sức.
Nạn nhân nôn khi hồi sức
Rất hay gặp ở đuối nước. Nghiêng nhanh đầu và thân sang một bên, lau sạch miệng, lật lại và tiếp tục ngay. Đừng hoảng — đây là diễn biến bình thường chứ không phải dấu hiệu bạn làm sai.
Giữ ấm
Nạn nhân đuối nước mất nhiệt rất nhanh, nhất là trẻ em và người ngâm nước lâu. Sau khi hồi sức, cởi quần áo ướt, lau khô, đắp chăn khô. Hạ thân nhiệt làm mọi thứ xấu đi.
Vẫn phải đi viện dù đã tỉnh
Đây là điểm rất hay bị bỏ qua. Nạn nhân được cứu lên, ho vài cái rồi tỉnh táo nói chuyện bình thường — và mọi người yên tâm cho về. Nhưng nước vào phổi có thể gây phản ứng viêm tiến triển trong nhiều giờ sau đó, biểu hiện bằng khó thở tăng dần, ho, sốt. Mọi trường hợp đuối nước có mất ý thức hoặc có sặc nước đều cần được theo dõi y tế.
Ngạt khói: chuyện gì xảy ra
Khói đám cháy chứa khí carbon monoxide và nhiều khí độc khác, đồng thời tiêu thụ oxy trong không khí. Nạn nhân thiếu oxy, có thể bị bỏng đường hô hấp do hít khí nóng, và phù nề đường thở tiến triển sau đó.
Cứu người trong đám cháy
- Đừng vào nếu bạn không được trang bị — khói làm mất phương hướng trong vài giây.
- Gọi cứu hoả và 115 trước.
- Nếu buộc phải vào, cúi thấp sát sàn nơi còn khí thở được, che mũi miệng bằng khăn ẩm.
- Không vào một mình, báo cho người bên ngoài biết bạn vào đâu.
- Kéo nạn nhân ra nơi thoáng rồi mới sơ cứu, không sơ cứu trong khói.
Sơ cứu nạn nhân ngạt khói
- Đưa ra nơi không khí trong lành.
- Lay gọi, nhìn ngực mười giây.
- Không đáp ứng và không thở bình thường: thổi 5 hơi rồi hồi sức theo chu kỳ.
- Còn thở nhưng lơ mơ: đặt nằm nghiêng an toàn, theo dõi sát.
- Gọi 115 trong mọi trường hợp.
Dấu hiệu tổn thương đường thở do nhiệt
- Khàn tiếng, thay đổi giọng nói.
- Ho ra đờm có bồ hóng đen.
- Cháy sém lông mũi, lông mày, râu.
- Bỏng quanh miệng, mũi.
- Thở rít, khó thở tăng dần.
Những dấu hiệu này báo hiệu đường thở có thể phù nề và hẹp lại trong vài giờ. Phải đưa đi viện ngay kể cả khi nạn nhân đang nói chuyện bình thường.
Ngộ độc khí trong phòng kín
Cùng nguyên tắc: mở toang cửa trước, gọi người, không vào một mình, kéo nạn nhân ra ngoài rồi mới sơ cứu. Với khí CO, nạn nhân cần được thở oxy tại cơ sở y tế, nên phải đi viện dù đã tỉnh lại hoàn toàn.
Vì sao năm hơi đầu tiên quan trọng
Ở nạn nhân thiếu oxy, năm hơi thổi đầu có thể đủ để đưa oxy trở lại tuần hoàn và đôi khi làm nạn nhân thở lại mà chưa cần tới chu kỳ ép thổi. Đây là lý do quy trình cho đuối nước, ngạt và cho trẻ em đều bắt đầu bằng năm hơi.
Tóm lại
Đuối nước và ngạt khói là hai tình huống mà thổi ngạt quyết định kết quả. Đưa nạn nhân ra chỗ an toàn, thổi năm hơi rồi hồi sức theo chu kỳ. Không xốc nước, không dốc ngược, và luôn đưa đi viện kể cả khi nạn nhân đã tỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Có phải dốc ngược nạn nhân đuối nước cho ra nước không?
Không. Xốc nước hay dốc ngược không lấy được nước ra khỏi phổi, làm mất thời gian quý và tăng nguy cơ nôn rồi sặc. Hãy đặt nạn nhân nằm ngửa, thổi năm hơi rồi hồi sức ngay.
Vì sao đuối nước lại bắt đầu bằng thổi ngạt?
Vì nguyên nhân ngừng tim ở đây là thiếu oxy chứ không phải bệnh tim. Oxy dự trữ trong máu đã cạn trước khi tim ngừng, nên phải đưa khí vào phổi thì việc bơm máu mới có ý nghĩa.
Cứu người trong đám cháy thì làm gì trước?
Đưa nạn nhân ra nơi không khí trong lành trước mọi thao tác khác, và người vào cứu phải tự bảo vệ mình. Sơ cứu trong phòng đầy khói dễ tạo thêm nạn nhân thứ hai.
Nạn nhân tỉnh lại rồi có cần đi viện không?
Cần, kể cả khi họ trông hoàn toàn bình thường. Đuối nước và ngạt khói đều có thể gây tổn thương phổi tiến triển trong nhiều giờ sau đó, nên phải được theo dõi tại cơ sở y tế.