Rào cản lớn nhất khiến người ta không thổi ngạt cho người lạ không phải kỹ thuật mà là cảm giác. Ghé miệng vào miệng một người không quen, có thể có máu hoặc chất nôn, là điều nhiều người không làm được dù rất muốn giúp.
Có hai dụng cụ rẻ tiền gỡ được rào cản đó, và cả hai đều đủ nhỏ để luôn ở bên bạn.
Màng chắn miệng
Là một tấm nhựa hoặc màng mỏng, ở giữa có lỗ thổi kèm van một chiều hoặc lớp lọc. Bạn trải lên mặt nạn nhân, lỗ thổi trùng với miệng họ, rồi thổi qua đó.
- Ưu điểm: rất rẻ, gấp lại nhỏ bằng bao diêm, để vừa móc chìa khoá hoặc ví.
- Nhược điểm: khó áp kín hơn, cần vẫn phải bịt mũi nạn nhân bằng tay.
Mặt nạ bỏ túi
Là mặt nạ trong suốt có gờ mềm, úp kín cả mũi và miệng, có van một chiều ở cổng thổi. Thường đựng trong hộp nhựa cứng bằng lòng bàn tay.
- Ưu điểm: dễ áp kín, không cần bịt mũi riêng, nhìn được hơi nước đọng khi nạn nhân thở ra, nhiều loại có cổng nối oxy.
- Nhược điểm: to hơn màng chắn, giá cao hơn một chút.
Dùng màng chắn thế nào
- Mở màng, xác định mặt nào áp xuống theo hình in trên màng.
- Mở đường thở cho nạn nhân bằng ngửa đầu nâng cằm.
- Trải màng lên mặt, đặt lỗ thổi trùng với miệng nạn nhân.
- Bịt mũi nạn nhân qua màng bằng ngón cái và ngón trỏ.
- Áp miệng bạn kín quanh lỗ thổi và thổi một giây, nhìn ngực.
- Ngẩng lên, buông mũi cho khí thoát ra, rồi thổi hơi thứ hai.
Dùng mặt nạ bỏ túi thế nào
- Lắp van một chiều vào cổng thổi nếu chưa lắp sẵn.
- Đặt phần nhọn của mặt nạ lên sống mũi, phần rộng ôm dưới môi dưới.
- Dùng hai ngón cái ấn giữ mép mặt nạ, các ngón còn lại nâng hàm dưới lên.
- Vừa ấn giữ mặt nạ vừa nâng hàm để đường thở mở và mặt nạ kín.
- Thổi qua van một giây, nhìn ngực nhô lên.
- Nhấc miệng ra cho khí thoát, rồi thổi hơi thứ hai.
Quỳ ở đâu
Khi chỉ có một mình và dùng mặt nạ, quỳ bên cạnh nạn nhân để chuyển nhanh giữa ép tim và thổi. Khi có hai người, người thổi quỳ ở phía đầu — vị trí này giữ mặt nạ kín dễ hơn nhiều và không vướng người đang ép.
Sai lầm khi dùng dụng cụ
- Quên mở đường thở vì mải chỉnh mặt nạ — dụng cụ không thay thế được ngửa đầu nâng cằm.
- Mặt nạ hở ở mép — nghe tiếng xì và ngực không nhô lên.
- Lắp van sai chiều — tập lắp một lần ở nhà là nhớ được.
- Đặt màng chắn ngược mặt.
- Mất quá nhiều thời gian lấy dụng cụ ra khỏi hộp — mở sẵn bao bì khi mua để biết bên trong ra sao.
Để ở đâu cho có ích
- Bộ sơ cứu gia đình — cùng chỗ với băng gạc, ai trong nhà cũng biết.
- Trong xe — hộc đựng găng tay, không phải cốp sau.
- Móc chìa khoá hoặc túi xách — loại màng chắn nhỏ.
- Nơi làm việc — cạnh máy khử rung nếu có.
- Phòng tập, hồ bơi, nhà văn hoá — những nơi hay xảy ra sự cố tim mạch.
Bảo quản và kiểm tra
- Kiểm tra hạn sử dụng mỗi năm một lần, cùng dịp kiểm tra bộ sơ cứu.
- Không để trong cốp xe phơi nắng lâu — nhựa và van có thể hỏng.
- Giữ nguyên bao bì kín cho tới khi dùng.
- Đã dùng rồi thì bỏ màng chắn, thay van của mặt nạ.
Tập trước một lần
Mua về rồi cất đi là gần như vô dụng. Hãy mở ra một lần, lắp van, úp thử lên mặt mình hoặc lên mô hình, để tay bạn biết cảm giác. Việc này mất năm phút và biến một món đồ trong hộp thành một kỹ năng.
Dụng cụ không đổi thứ tự ưu tiên
Có dụng cụ hay không, ép tim vẫn là việc quan trọng nhất với người lớn ngừng tim đột ngột. Dụng cụ chỉ làm phần thổi ngạt dễ chấp nhận hơn. Đừng bao giờ dừng ép tim quá vài giây để loay hoay với mặt nạ.
Với trẻ em
Có loại mặt nạ kích thước nhỏ dành cho trẻ em và trẻ sơ sinh. Gia đình có con nhỏ nên chọn loại phù hợp, hoặc chọn mặt nạ có thể lật ngược dùng cho cả hai cỡ theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Khi nào dụng cụ không cần thiết
Nếu nạn nhân là người thân trong nhà và bạn không ngại, thổi trực tiếp nhanh hơn và kín hơn. Dụng cụ có giá trị lớn nhất ở nơi công cộng, với người lạ, và trong những tình huống có máu hoặc chất nôn.
Tóm lại
Một màng chắn trong ví và một mặt nạ trong xe là khoản đầu tư nhỏ nhất trong toàn bộ chủ đề cấp cứu. Chúng không làm bạn giỏi hơn, nhưng chúng gỡ đúng cái rào cản khiến nhiều người đứng yên.
Câu hỏi thường gặp
Màng chắn và mặt nạ khác nhau thế nào?
Màng chắn là tấm nhựa mỏng có lỗ thổi và van một chiều, gấp gọn bằng ví tiền. Mặt nạ bỏ túi là dụng cụ cứng hơn, úp kín cả mũi và miệng, dễ áp kín hơn và thường có cổng nối oxy.
Không có dụng cụ thì có nên thổi trực tiếp không?
Tuỳ bạn quyết định. Nếu ngại, hãy ép tim liên tục — đó là lựa chọn được khuyến cáo cho người lớn. Nhưng đừng bỏ dở việc ép tim để đi tìm dụng cụ.
Dụng cụ này dùng lại được không?
Màng chắn dùng một lần rồi bỏ. Mặt nạ bỏ túi có thể dùng lại nhưng phải thay van và làm sạch theo hướng dẫn của nhà sản xuất; nếu không chắc, hãy thay mới.
Nên để dụng cụ ở đâu?
Một cái trong bộ sơ cứu gia đình, một cái trong xe, và một cái móc chìa khoá hoặc để trong túi xách. Thứ để trong ngăn kéo tầng ba rất ít khi có mặt đúng lúc cần.