Mở đường thở: thao tác bị bỏ qua nhiều nhất

Trong cấp cứu, có những thao tác lớn mà ai cũng nhớ và những thao tác nhỏ mà ai cũng quên. Mở đường thở thuộc nhóm thứ hai — nó chỉ mất hai giây, không có gì kịch tính, nhưng nếu bỏ qua thì mọi hơi thổi sau đó đều vô ích.

Chuyện gì xảy ra khi một người mất ý thức

Khi tỉnh, cơ vùng hàm và đáy lưỡi luôn có trương lực giữ lưỡi ở vị trí. Khi mất ý thức và nằm ngửa, trương lực đó biến mất: lưỡi tụt về phía sau, đè lên thành sau họng và bịt kín đường thở như một cái nút.

Đây là lý do một người bất tỉnh có thể ngừng thở dù phổi hoàn toàn bình thường và không có dị vật nào cả.

Ngửa đầu nâng cằm — cách làm

1. Quỳ bên cạnh nạn nhân, ngang vai.
2. Đặt lòng bàn tay lên trán, ấn nhẹ để đầu ngửa ra sau.
3. Đặt hai ngón tay của tay kia dưới phần xương của cằm.
4. Nâng cằm lên, đưa hàm dưới ra trước.
5. Giữ nguyên tư thế đó trong suốt quá trình đánh giá và thổi ngạt.

Hai lỗi hay gặp

• Ấn vào phần mềm dưới cằm thay vì phần xương — thao tác này đẩy đáy lưỡi lên và có thể làm đường thở hẹp thêm.
• Ngửa đầu nhưng quên nâng cằm — chỉ một nửa động tác, hiệu quả kém hơn nhiều.

Kiểm tra kết quả

Sau khi mở đường thở, nhìn nghe cảm nhận trong mười giây: lồng ngực có nhô lên không, có tiếng thở không, có hơi phả vào má bạn không. Nhiều nạn nhân bất tỉnh nhưng chưa ngừng tim sẽ bắt đầu thở rõ ràng ngay sau khi đường thở được mở — đó là thao tác cứu người đúng nghĩa.

Nghi chấn thương cột sống cổ

Các tình huống cần cẩn trọng: ngã từ trên cao, tai nạn giao thông, lặn cắm đầu xuống nước nông, chấn thương vùng đầu mặt rõ rệt.

Kỹ thuật ưu tiên là nâng góc hàm: quỳ ở phía đầu nạn nhân, đặt các ngón tay sau góc hàm hai bên và đẩy hàm dưới ra trước mà không ngửa đầu.

Tuy nhiên, hãy nhớ thứ tự ưu tiên: nếu bạn không làm được kỹ thuật này và nạn nhân không thở, mở đường thở theo cách bạn làm được vẫn tốt hơn để nạn nhân không có khí.

Dị vật nhìn thấy trong miệng

• Nghiêng đầu sang bên, dùng ngón tay hoặc khăn lấy ra thứ bạn nhìn thấy rõ.
• Không đưa ngón tay vào mò sâu — nguy cơ đẩy dị vật xuống sâu hơn.
• Răng giả chắc thì để nguyên; răng giả lỏng thì lấy ra.
• Máu, chất nôn, bùn đất: nghiêng đầu cho chảy ra, lau nhanh bằng khăn.

Tư thế nằm nghiêng an toàn

Dành cho người bất tỉnh nhưng vẫn thở bình thường. Tư thế này giữ đường thở mở và cho chất nôn chảy ra ngoài thay vì vào phổi.

1. Quỳ bên cạnh, đặt tay gần bạn vuông góc với thân, lòng bàn tay ngửa lên.
2. Kéo tay xa bạn đặt chéo qua ngực, mu bàn tay áp vào má gần bạn.
3. Co gối chân xa bạn lên.
4. Kéo đầu gối đó về phía mình để lật nạn nhân nằm nghiêng.
5. Chỉnh chân trên vuông góc để giữ tư thế ổn định.
6. Ngửa nhẹ đầu để đường thở thông, mặt hơi cúi xuống.
7. Kiểm tra lại hơi thở thường xuyên.

Khi nào không dùng tư thế nằm nghiêng

• Nạn nhân không thở bình thường — ép tim ngay, không đặt nghiêng.
• Nghi chấn thương cột sống mà có người khác giữ được đường thở tại chỗ.
• Chấn thương nặng làm việc lật người gây hại rõ rệt.

Đường thở ở trẻ nhỏ

Đầu trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ to hơn so với thân, nên khi nằm ngửa, đầu đã hơi gập về trước. Với trẻ, chỉ cần ngửa đầu rất nhẹ, gần như đưa về vị trí trung tính. Ngửa quá mức làm gập đường thở mềm của trẻ và gây tắc.

Đường thở ở người béo và người có cổ ngắn

Nhóm này khó mở đường thở hơn. Có thể kê một vật mỏng dưới vai để đầu ngửa tự nhiên hơn, và thường cần kỹ thuật nâng góc hàm để mở hiệu quả.

Giữ đường thở trong lúc chờ xe cấp cứu

Với người bất tỉnh còn thở, đừng chỉ mở đường thở rồi đứng dậy. Hãy đặt tư thế nằm nghiêng an toàn và ở lại cạnh họ, kiểm tra hơi thở thường xuyên. Người bất tỉnh có thể chuyển sang ngừng thở bất cứ lúc nào.

Không bao giờ làm những việc này

• Kê gối cao dưới đầu người bất tỉnh — làm gập cổ và bịt đường thở.
• Cho uống nước hay thuốc.
• Để nằm sấp mặt xuống.
• Bỏ đi lấy đồ và để nạn nhân một mình.
• Vác lên vai chạy đi bệnh viện.

Tóm lại

Hai giây cho một tay lên trán và hai ngón dưới cằm — đó là thao tác quyết định mọi thứ sau đó. Với người bất tỉnh còn thở, đặt nằm nghiêng an toàn và ở lại. Với người không thở bình thường, ép tim ngay.

Câu hỏi thường gặp