Cuộc gọi cấp cứu thường được hình dung như một thao tác hành chính: báo địa chỉ rồi chờ. Thực tế nó là một phần của việc cứu người. Người trực tổng đài được đào tạo để nhận ra ngừng tuần hoàn qua lời kể và hướng dẫn bạn ép tim ngay trong lúc xe đang chạy tới.
Gọi số nào
Số cấp cứu y tế toàn quốc là 115. Ở một số địa phương còn có tổng đài cấp cứu của bệnh viện hoặc dịch vụ tư nhân, nhưng khi có người ngừng tim thì gọi 115 trước đã, đừng mất thời gian tra số khác.
Ai nên gọi
- Có từ hai người trở lên: một người ép tim, một người gọi. Người gọi đứng ngay cạnh để trả lời chính xác.
- Chỉ có một mình, nạn nhân là người lớn: gọi trước, bật loa ngoài, rồi ép tim.
- Chỉ có một mình, nạn nhân là trẻ nhỏ hoặc đuối nước: hồi sức khoảng hai phút trước rồi gọi, vì nguyên nhân ở nhóm này thường là thiếu oxy.
Nói gì, theo thứ tự nào
Người trực cần thông tin theo thứ tự ưu tiên. Đừng kể chuyện từ đầu.
- "Có người ngừng thở, bất tỉnh." Câu này nói ngay câu đầu tiên.
- Địa chỉ chính xác: số nhà, ngõ, đường, phường, mốc dễ nhận. Nếu là toà nhà, nói rõ tầng và lối vào nào.
- Số điện thoại của bạn để tổng đài gọi lại nếu mất liên lạc.
- Nạn nhân bao nhiêu tuổi, nam hay nữ.
- Chuyện xảy ra thế nào: đang ăn thì gục, ngã dưới nước, điện giật, đau ngực trước đó.
- Hiện tại đang làm gì: "tôi đang ép tim".
Bật loa ngoài — thao tác đơn giản, giá trị lớn
Đặt điện thoại xuống sàn cạnh nạn nhân và bật loa ngoài. Bạn giữ được hai tay để ép tim, còn tổng đài vẫn nghe và hướng dẫn được. Nhiều người vô thức kẹp điện thoại giữa vai và tai, rồi ép tim sai tư thế vì cổ vẹo một bên.
Nghe theo hướng dẫn, đừng vừa làm vừa tranh luận
Nhân viên tổng đài có thể yêu cầu bạn làm những việc nghe lạ tai: chỉ ép tim mà không thổi ngạt, ép nhanh hơn bạn tưởng, ép sâu hơn bạn dám. Đây là hướng dẫn chuẩn. Trong tình huống này, nghe theo và làm ngay hiệu quả hơn nhiều so với làm theo trí nhớ mơ hồ từ một video xem lâu rồi.
Đừng cúp máy
Giữ liên lạc tới khi đội cấp cứu tới nơi. Lý do:
- Tổng đài có thể đếm nhịp giúp bạn giữ đúng tốc độ.
- Họ báo cho bạn biết xe còn bao xa.
- Họ hỏi thêm khi cần điều chỉnh thiết bị mang theo.
- Nếu bạn kiệt sức, họ hướng dẫn cách đổi người.
Chuẩn bị đón xe — việc của người thứ ba
Nếu có đủ người, hãy giao hẳn việc này cho một người.
- Mở sẵn cổng, cửa chính, cửa phòng.
- Giữ thang máy ở tầng có nạn nhân, hoặc gọi xuống tầng trệt chờ sẵn.
- Dọn hành lang, di chuyển xe máy, đồ đạc cản lối cáng.
- Ra đầu ngõ đứng vẫy nếu địa chỉ khó tìm.
- Nhốt chó mèo lại.
- Bật đèn hành lang nếu trời tối.
Gom thông tin để bàn giao
Khi đội cấp cứu tới, mấy phút đầu của họ sẽ hiệu quả hơn nhiều nếu có sẵn:
- Nạn nhân có bệnh gì: tim mạch, tiểu đường, động kinh, suy thận.
- Đang dùng thuốc gì — mang cả hộp thuốc ra.
- Có dị ứng thuốc nào không.
- Giờ phát hiện và giờ bắt đầu ép tim.
- Trước khi gục có kêu đau ở đâu không.
Gọi cấp cứu ở nơi công cộng
Ở trung tâm thương mại, sân bay, nhà ga, trường học hay toà nhà văn phòng, hãy báo ngay cho bộ phận an ninh hoặc quầy lễ tân song song với gọi 115. Nhiều nơi trong số này có máy khử rung tự động và có nhân viên được huấn luyện — họ tới được trong vòng một hai phút, nhanh hơn bất kỳ xe cấp cứu nào.
Khi gọi cho người ở xa
Nếu bạn đang nghe điện thoại và người thân ở đầu dây bên kia báo có người gục, hãy bình tĩnh hỏi ba câu: người đó có đáp ứng không, có thở không, đang ở đâu. Rồi bảo họ gọi 115 ngay hoặc bạn gọi giúp theo địa chỉ đó. Đừng để cuộc gọi biến thành việc hỏi han dài dòng.
Sau khi xe tới
Tiếp tục ép tim cho đến khi nhân viên y tế bảo dừng và tiếp quản. Sau đó lùi ra, để không gian cho họ làm việc, nhưng đứng gần để trả lời câu hỏi. Nếu bạn là người duy nhất biết bệnh sử, hãy đi cùng hoặc gọi cho người nhà tới ngay.
Một chi tiết nhỏ đáng chuẩn bị trước
Hãy lưu địa chỉ nhà đầy đủ trong ghi chú điện thoại, kể cả tên toà nhà và mốc dễ tìm. Nghe thừa thãi cho tới lúc bạn phải đọc địa chỉ trong khi tay đang run và đầu trống rỗng.
Tóm lại
Câu đầu tiên nói rõ "có người bất tỉnh, không thở", sau đó là địa chỉ. Bật loa ngoài, không cúp máy, làm theo hướng dẫn. Và nếu có người thứ ba, giao ngay cho họ việc mở đường đón xe — việc đó tiết kiệm nhiều phút hơn bạn nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Nên gọi cấp cứu trước hay ép tim trước?
Nếu có người thứ hai, một người gọi và một người ép cùng lúc. Nếu chỉ có một mình với nạn nhân là người lớn, hãy gọi trước rồi bật loa ngoài và ép tim ngay, vì nạn nhân cần máy khử rung càng sớm càng tốt.
Có được cúp máy sau khi báo địa chỉ không?
Không nên. Hãy giữ máy và bật loa ngoài. Nhân viên tổng đài có thể đếm nhịp giúp bạn, nhắc bạn ép sâu hơn, và hỏi thêm thông tin để đội cấp cứu chuẩn bị đúng thiết bị.
Không biết chính xác địa chỉ thì sao?
Hãy mô tả mốc dễ nhận: tên quán, số nhà gần nhất, tên toà nhà, ngã tư gần đó. Nếu ở nơi khó tìm, cử một người ra đầu đường đứng đón và dẫn xe vào.
Trong lúc chờ xe thì làm gì ngoài ép tim?
Cử người mở sẵn cửa, gọi thang máy, dọn lối đi, tìm máy khử rung gần nhất, và chuẩn bị thông tin bệnh sử cùng thuốc đang dùng của nạn nhân để bàn giao.