Dấu hiệu báo trước: khi cơ thể lên tiếng vài phút hoặc vài ngày trước

Từ "đột tử" gợi ý một chuyện xảy ra không báo trước. Nhưng khi hỏi kỹ người nhà, rất nhiều trường hợp hoá ra có dấu hiệu từ trước: đau ngực mấy hôm nay, khó thở khi leo cầu thang từ tuần trước, một lần xây xẩm hôm chủ nhật. Những tín hiệu đó bị gán cho mệt, cho tuổi, cho trời nóng.

Cách tốt nhất để không phải ép tim cho người thân là nhận ra tín hiệu trước khi tim ngừng.

Nhóm dấu hiệu cấp tính — gọi cấp cứu ngay

• Đau ngực kiểu đè nặng, bóp chặt ở giữa ngực, kéo dài hơn vài phút hoặc hết rồi lại lên.
• Đau lan lên hàm, cổ, vai, cánh tay trái, hoặc ra sau lưng.
• Khó thở đột ngột không giải thích được.
• Vã mồ hôi lạnh kèm buồn nôn, mặt tái.
• Hồi hộp đánh trống ngực dữ dội kèm chóng mặt hoặc gần ngất.
• Ngất trong lúc đang gắng sức.

Nhóm dấu hiệu âm ỉ — đi khám sớm

• Khó thở khi làm việc mà trước đây làm được bình thường.
• Mệt lả bất thường kéo dài nhiều ngày.
• Phù hai chân, nhất là về chiều.
• Đêm phải ngồi dậy vì khó thở, hoặc phải kê cao gối mới ngủ được.
• Hay hồi hộp, cảm giác tim nhảy hụt nhịp.
• Chóng mặt khi thay đổi tư thế nhiều lần trong ngày.

Vì sao người ta hay bỏ qua

• Triệu chứng nhẹ rồi tự hết — cơn đau ngực ngắn khiến người bệnh yên tâm rằng "chắc do gió".
• Ngại làm phiền — nhiều người lớn tuổi không muốn con cháu nghỉ làm đưa đi khám.
• Nhầm với bệnh khác — đau thượng vị bị cho là dạ dày, khó thở bị cho là viêm họng.
• Sợ biết kết quả — một rào cản tâm lý rất thật.

Ở phụ nữ, tín hiệu thường mờ hơn

Hình ảnh quen thuộc về cơn đau tim là người đàn ông ôm ngực gục xuống. Ở phụ nữ, biểu hiện có thể là mệt lả kéo dài, khó thở, buồn nôn, đau hàm hoặc đau giữa hai bả vai. Vì không khớp với hình ảnh quen thuộc nên cả người bệnh lẫn người nhà đều chậm phản ứng.

Ở người tiểu đường và người cao tuổi

Hai nhóm này có thể bị nhồi máu cơ tim mà đau rất ít hoặc không đau, do tổn thương thần kinh cảm giác. Biểu hiện có khi chỉ là khó thở, mệt đột ngột, lú lẫn hoặc ngã. Ngưỡng nghi ngờ ở nhóm này phải thấp hơn.

Người trẻ cũng có nhóm nguy cơ riêng

• Ngất hoặc gần ngất khi chơi thể thao.
• Đau ngực khi gắng sức ở tuổi còn trẻ.
• Trong gia đình có người đột tử dưới 40 tuổi.
• Có bệnh tim bẩm sinh hoặc bệnh cơ tim đã biết.
• Dùng chất kích thích.

Nhóm này nên được khám tim mạch trước khi tập luyện cường độ cao, đặc biệt là các môn thi đấu.

Làm gì trong lúc chờ xe cấp cứu

1. Cho người bệnh ngồi hoặc nửa nằm nửa ngồi, tư thế nào dễ thở nhất.
2. Nới cà vạt, cổ áo, thắt lưng.
3. Không để đi lại, không để tự đi xuống cầu thang.
4. Không cho ăn uống.
5. Ở lại cạnh người bệnh, đừng để một mình dù chỉ vài phút.
6. Chuẩn bị sẵn hộp thuốc đang dùng và giấy tờ khám cũ.

Đừng tự chở đi bằng xe máy

Người đang đau ngực dữ dội có thể ngừng tim bất cứ lúc nào. Trên xe máy giữa đường, không ai ép tim được. Xe cấp cứu có oxy, có máy theo dõi, có máy khử rung và có người biết dùng — khác biệt này lớn hơn khoảng thời gian chờ.

Nếu người bệnh từ chối đi viện

Đây là tình huống rất hay gặp, nhất là với người lớn tuổi. Vài cách nói thường hiệu quả hơn tranh cãi: đề nghị "đi khám cho chắc rồi về", nhờ một người mà họ nể nói giúp, hoặc gọi 115 và để nhân viên y tế nói chuyện trực tiếp. Đừng bỏ cuộc chỉ vì bị gạt đi lần đầu.

Chuẩn bị trước cho gia đình có người nguy cơ cao

• Dán số cấp cứu và địa chỉ nhà đầy đủ ở chỗ dễ thấy.
• Ít nhất hai người trong nhà biết ép tim.
• Danh sách thuốc đang dùng để sẵn trong ví hoặc trên tủ lạnh.
• Biết bệnh viện gần nhất có can thiệp tim mạch.
• Không để người bệnh ngủ một mình trong phòng khoá trái cửa.

Khám định kỳ không phải chuyện xa xỉ

Phần lớn nguyên nhân ngừng tim ở người trưởng thành liên quan tới bệnh mạch vành, và bệnh này phát triển âm thầm nhiều năm. Đo huyết áp, kiểm tra mỡ máu và đường huyết định kỳ là cách phát hiện sớm rẻ nhất hiện có.

Tóm lại

Đau ngực kiểu đè nặng, khó thở đột ngột, ngất khi gắng sức — ba dấu hiệu này gọi cấp cứu ngay, đừng chờ xem. Và những tín hiệu âm ỉ kéo dài nhiều ngày cũng đáng được đưa đi khám, vì nhận ra sớm là cách duy nhất để không bao giờ phải dùng tới kỹ năng ép tim.

Câu hỏi thường gặp