Với người lớn, hướng dẫn hiện nay cho phép bỏ thổi ngạt. Với trẻ em thì không. Sự khác biệt này không phải tuỳ tiện — nó bắt nguồn từ một thực tế sinh lý: trẻ rất ít khi ngừng tim vì bệnh tim. Trẻ ngừng tim vì ngừng thở.
Vì sao hô hấp là trung tâm ở trẻ
Các nguyên nhân hay gặp nhất khiến tim trẻ ngừng đập đều đi qua đường hô hấp:
- Sặc sữa, sặc thức ăn.
- Hóc dị vật.
- Đuối nước.
- Viêm đường hô hấp nặng, cơn hen nặng.
- Ngạt khói, ngạt khí.
Khi tim trẻ ngừng, cơ thể thường đã thiếu oxy một lúc và lượng dự trữ trong máu đã cạn. Bơm máu không có oxy đi khắp người không giúp được gì — phải đưa khí vào phổi.
Ngửa đầu cho trẻ — khác người lớn
Đầu trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ lớn hơn nhiều so với tỉ lệ cơ thể, đặc biệt là vùng chẩm. Khi nằm ngửa trên mặt phẳng, đầu trẻ đã tự gập về trước.
- Trẻ sơ sinh dưới một tuổi: đưa đầu về vị trí trung tính, mặt hướng thẳng lên trần, không ngửa.
- Trẻ lớn hơn: ngửa nhẹ, ít hơn người lớn rõ rệt.
- Có thể kê một khăn mỏng dưới vai trẻ sơ sinh để giữ tư thế trung tính.
- Ngửa quá mức làm gập khí quản mềm của trẻ và gây tắc thêm.
Thổi ngạt cho trẻ sơ sinh
- Đặt trẻ nằm ngửa trên mặt phẳng cứng.
- Đưa đầu về vị trí trung tính, nâng nhẹ cằm.
- Áp miệng bạn trùm kín cả mũi và miệng trẻ.
- Thổi bằng lượng khí trong khoang má, không thổi hết hơi từ phổi.
- Mỗi hơi khoảng một giây, nhìn ngực trẻ nhô lên nhẹ.
- Ngẩng lên cho khí thoát ra, rồi thổi hơi thứ hai.
Thổi ngạt cho trẻ lớn hơn
Với trẻ đã lớn mà miệng bạn không trùm được cả mũi và miệng, hãy làm như với người lớn: bịt mũi, áp miệng qua miệng. Lượng khí vẫn ít hơn người lớn, vẫn chỉ thổi tới khi thấy ngực nhô lên.
Lượng khí — sai lầm nguy hiểm nhất
Phổi trẻ rất nhỏ. Thổi bằng lực dành cho người lớn có thể gây tổn thương phổi và đẩy lượng lớn khí vào dạ dày, làm trẻ nôn và cản trở hô hấp.
Thước đo đúng vẫn là: ngực nhô lên nhẹ, như khi trẻ hít vào bình thường. Không hơn.
Ép tim cho trẻ
- Trẻ sơ sinh: dùng hai ngón tay ép ở giữa ngực, ngay dưới đường nối hai núm vú; hoặc hai ngón cái với hai bàn tay ôm vòng quanh lồng ngực nếu có hai người.
- Trẻ nhỏ: dùng gót một bàn tay ở giữa ngực.
- Trẻ lớn: có thể dùng hai tay như người lớn.
- Độ sâu: khoảng một phần ba bề dày lồng ngực trẻ.
- Nhịp: 100–120 nhịp mỗi phút, như người lớn.
Tỉ lệ ép và thổi
- Một người cứu: 30 ép, 2 thổi.
- Hai người cứu đã được đào tạo: 15 ép, 2 thổi.
Nếu bạn không nhớ chắc, hãy dùng 30 ép 2 thổi — đơn giản và vẫn hiệu quả.
Bắt đầu bằng gì
Với trẻ, nếu trẻ không đáp ứng và không thở bình thường, hãy thổi 5 hơi trước rồi mới bắt đầu chu kỳ ép và thổi. Lý do là nguyên nhân thường nằm ở hô hấp, và năm hơi đầu có thể đã đủ để trẻ thở lại.
Gọi cấp cứu lúc nào
- Có người thứ hai: một người gọi, một người bắt đầu ngay.
- Chỉ có một mình: hồi sức khoảng hai phút trước, rồi gọi 115, rồi tiếp tục. Đây là điểm khác với người lớn, vì ở trẻ việc đưa oxy vào phổi sớm quan trọng hơn việc có máy khử rung sớm.
- Nếu có điện thoại trong tầm tay, bật loa ngoài và vừa gọi vừa làm.
Trẻ đuối nước
Đây là tình huống mà thổi ngạt quan trọng nhất. Đưa trẻ lên bờ, kiểm tra đáp ứng và hơi thở, thổi 5 hơi rồi ép tim theo chu kỳ. Không dốc ngược trẻ, không xốc nước — việc đó không lấy được nước ra khỏi phổi và làm mất thời gian quý.
Trẻ sặc sữa
Với trẻ còn tỉnh và ho được, hãy để trẻ ho. Với trẻ không khóc được, tím tái, xử trí theo quy trình hóc dị vật cho trẻ sơ sinh. Nếu trẻ mất ý thức và không thở bình thường, chuyển sang hồi sinh tim phổi ngay.
Nếu bạn ngại thổi cho trẻ lạ
Với trẻ, thổi ngạt thật sự quan trọng, nhưng nếu vì bất cứ lý do gì bạn không thể thổi, hãy ép tim liên tục thay vì không làm gì. Ép tim đơn thuần cho trẻ kém hiệu quả hơn cách có thổi ngạt, nhưng vẫn hơn rất nhiều so với đứng nhìn.
Điều cha mẹ nên chuẩn bị
- Học một khoá sơ cứu nhi cơ bản, có thực hành trên mô hình trẻ.
- Dạy người trông trẻ, ông bà cùng học.
- Dán số cấp cứu và địa chỉ nhà ở nơi dễ thấy.
- Biết bệnh viện nhi gần nhất và đường đi.
- Có màng chắn thổi ngạt trong bộ sơ cứu gia đình.
Tóm lại
Ở trẻ, ngừng tim bắt đầu từ hô hấp, nên thổi ngạt là phần thiết yếu. Đầu chỉ ngửa nhẹ hoặc để trung tính, thổi bằng khí trong má, vừa đủ thấy ngực nhô. Thổi 5 hơi trước rồi mới vào chu kỳ ép thổi — và tuyệt đối không dốc ngược trẻ đuối nước.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trẻ cần thổi ngạt còn người lớn thì không bắt buộc?
Vì nguyên nhân ngừng tim ở trẻ hầu hết bắt nguồn từ hô hấp: sặc, hóc, đuối nước, viêm đường thở. Khi tim ngừng thì oxy trong máu đã cạn, nên đưa khí vào phổi là phần thiết yếu.
Thổi cho trẻ sơ sinh thế nào?
Áp miệng bạn trùm kín cả mũi và miệng của trẻ, thổi bằng lượng khí trong khoang má chứ không thổi hết hơi phổi, mỗi hơi khoảng một giây, vừa đủ thấy ngực trẻ nhô lên nhẹ.
Ngửa đầu trẻ có giống người lớn không?
Không. Đầu trẻ to so với thân nên chỉ cần đưa đầu về vị trí trung tính hoặc ngửa rất nhẹ. Ngửa quá mức làm gập đường thở mềm của trẻ và gây tắc thêm.
Tỉ lệ ép và thổi cho trẻ là bao nhiêu?
Một người cứu thì dùng 30 ép 2 thổi như người lớn. Hai người cứu được đào tạo thì dùng 15 ép 2 thổi cho trẻ em và trẻ sơ sinh. Nếu bạn chỉ nhớ được một con số, hãy dùng 30 ép 2 thổi.