Có một nghịch lý thường gặp: nhiều toà nhà đã mua máy khử rung, nhưng khi xảy ra chuyện thì máy vẫn nằm yên trong tủ. Không phải vì máy hỏng, mà vì không ai biết nó ở đâu, hoặc biết mà không nghĩ mình được phép lấy.
Bài này nói về phần ít hấp dẫn nhưng quyết định: đặt máy ở đâu, bảo quản thế nào, và làm sao để nó thực sự được dùng.
Chọn vị trí đặt
Nguyên tắc thực tế: từ bất kỳ điểm nào trong toà nhà, một người chạy đi lấy máy và quay lại nên mất không quá vài phút.
- Sảnh chính, gần lễ tân — luôn có người, dễ chỉ đường.
- Cạnh thang máy hoặc đầu cầu thang — điểm giao của mọi lối đi.
- Gần khu vực đông người: căng tin, phòng họp lớn, phòng tập.
- Cạnh hồ bơi, sân thể thao — nơi nguy cơ cao.
- Toà nhà nhiều tầng: cân nhắc mỗi vài tầng một máy.
Tránh đặt trong phòng khoá, phòng kỹ thuật, kho, hoặc chỗ chỉ nhân viên mới vào được.
Độ cao và cách gắn
- Gắn ngang tầm ngực để mọi người, kể cả người ngồi xe lăn, lấy được.
- Dùng tủ có nắp trong suốt hoặc có hình vẽ rõ ràng.
- Tủ nên có còi báo khi mở, thay cho khoá.
- Nếu bắt buộc phải khoá, mã phải dán ngay trên tủ hoặc lễ tân phải giữ chìa và có mặt 24 giờ.
Đánh dấu để ai cũng tìm được
- Biển chỉ dẫn có biểu tượng quốc tế: hình trái tim với tia sét, nền xanh lá.
- Đặt biển ở đầu hành lang chỉ hướng tới máy, không chỉ ngay tại tủ.
- Ghi rõ chữ "MÁY KHỬ RUNG AED" bằng tiếng Việt bên cạnh biểu tượng.
- Đánh dấu vị trí lên sơ đồ thoát hiểm của toà nhà.
- Ghi vị trí trong sổ tay nhân viên và trong buổi định hướng người mới.
Cho mọi người biết, không chỉ người được huấn luyện
Đây là phần hay bị bỏ sót nhất. Kể cả người không tự tin dùng máy cũng cần biết máy ở đâu, vì họ có thể là người chạy đi lấy trong khi người khác ép tim. Một thông báo nội bộ mỗi năm, kèm ảnh chụp vị trí tủ, đã tạo ra khác biệt lớn.
Lịch kiểm tra
Hàng tuần — nhìn đèn báo trạng thái trên máy. Hầu hết AED tự kiểm tra và nhấp nháy xanh khi sẵn sàng, báo đỏ hoặc kêu bíp khi có vấn đề.
Hàng tháng:
- Mở hộp, kiểm tra miếng điện còn nguyên bao bì và chưa hết hạn.
- Kiểm tra hạn pin.
- Kiểm tra đủ phụ kiện: kéo, dao cạo, khăn, găng tay, màng chắn.
- Xác nhận tủ không bị chắn bởi đồ đạc.
- Ghi vào bảng theo dõi treo cạnh tủ.
Miếng điện và pin
- Miếng điện có hạn sử dụng, thường vài năm, ghi trên bao bì.
- Đặt lịch nhắc trước ngày hết hạn vài tháng để kịp mua thay.
- Nên có một bộ miếng điện dự phòng trong hộp.
- Nếu có trẻ em trong khu vực, chuẩn bị thêm miếng điện trẻ em.
- Pin cũng có hạn; thay theo khuyến cáo của nhà sản xuất chứ không chờ tới khi máy báo.
Sau khi máy được dùng
- Thay miếng điện mới ngay.
- Kiểm tra pin, thay nếu cần.
- Bổ sung phụ kiện đã dùng.
- Lấy dữ liệu ghi trong máy nếu cơ sở y tế yêu cầu.
- Ghi lại sự việc vào sổ và trả máy về đúng vị trí.
Máy vừa dùng xong mà không được nạp lại là máy sẽ vô dụng trong lần sau.
Kế hoạch ứng phó của đơn vị
Máy chỉ là một phần. Cần một kế hoạch đơn giản mà ai cũng nhớ:
- Ai gọi 115.
- Ai chạy đi lấy AED, lấy ở đâu.
- Ai bắt đầu ép tim.
- Ai xuống mở cổng và đón xe cấp cứu.
- Ai giữ thang máy.
- Ai thông báo cho gia đình nạn nhân.
Huấn luyện
- Tổ chức buổi thực hành hồi sinh tim phổi và dùng AED định kỳ, tốt nhất mỗi năm.
- Ưu tiên người ở vị trí cố định: bảo vệ, lễ tân, y tế cơ quan, giáo viên thể dục.
- Dùng máy tập chứ không phải máy thật để thực hành.
- Cho mọi người thử lấy máy từ tủ — thao tác đơn giản này gỡ được rào cản tâm lý.
Trường học
Trường học nên đặt máy gần phòng y tế và gần sân thể dục. Giáo viên thể dục và nhân viên y tế học trường là nhóm cần được huấn luyện trước tiên. Học sinh cấp ba hoàn toàn có thể học hồi sinh tim phổi cơ bản trong giờ ngoại khoá.
Chung cư
Ban quản lý nên đặt máy ở sảnh chính nơi bảo vệ trực 24 giờ, và thông báo vị trí tới toàn bộ cư dân qua bảng tin và nhóm liên lạc. Tổ chức một buổi hướng dẫn ngắn cho bảo vệ và cư dân quan tâm là việc rẻ và đáng làm.
Chi phí và giá trị
Một máy AED là khoản đầu tư một lần cộng chi phí thay pin và miếng điện định kỳ. So với những trang bị an toàn khác mà toà nhà nào cũng có, đây là thiết bị duy nhất có thể trực tiếp đưa một người từ ngừng tim trở lại. Điều kiện duy nhất là nó phải được đặt đúng chỗ và có người biết dùng.
Tóm lại
Đặt máy nơi ai cũng đi qua và dễ mô tả, đừng khoá, đánh dấu rõ, kiểm tra hàng tuần và hàng tháng, và nói cho tất cả mọi người biết máy ở đâu. Một chiếc máy ai cũng biết chỗ có giá trị hơn ba chiếc cất kỹ trong kho.
Câu hỏi thường gặp
Nên đặt AED ở đâu trong toà nhà?
Ở nơi ai cũng đi qua và dễ mô tả bằng lời: sảnh chính, cạnh thang máy, gần quầy lễ tân. Nguyên tắc thực tế là từ bất kỳ đâu trong toà nhà, một người chạy đi lấy và quay lại không quá vài phút.
Có cần khoá tủ đựng máy không?
Tốt nhất là không khoá, chỉ dùng tủ có còi báo khi mở. Tủ khoá làm chậm việc lấy máy, và trong tình huống ngừng tim thì mỗi phút đều quan trọng hơn nguy cơ mất trộm.
Bao lâu kiểm tra máy một lần?
Nên nhìn đèn báo trạng thái hàng tuần và kiểm tra kỹ hàng tháng: pin, hạn miếng điện, phụ kiện trong hộp. Ghi vào một bảng theo dõi treo ngay cạnh tủ để ai cũng thấy lần kiểm tra gần nhất.
Cần bao nhiêu người biết dùng máy?
Càng nhiều càng tốt, nhưng tối thiểu nên có vài người ở mỗi ca làm việc. Quan trọng không kém là mọi người đều biết máy đặt ở đâu, kể cả người không tự tin dùng.