Với người nhà, khoảng thời gian sau khi xe cấp cứu đưa người thân đi là khoảng thời gian mờ mịt nhất: không biết bên trong đang làm gì, không biết nên hỏi ai, không biết bao lâu thì có tin. Bài này mô tả những gì thường diễn ra, để bạn bớt hoang mang và biết mình cần chuẩn bị gì.
Lưu ý: mỗi người bệnh một hoàn cảnh, và chỉ bác sĩ đang điều trị mới nói được cụ thể về trường hợp của người thân bạn.
Trên xe cấp cứu
- Theo dõi nhịp tim, huyết áp, độ bão hoà oxy.
- Hỗ trợ hô hấp bằng oxy hoặc thiết bị kiểm soát đường thở.
- Lập đường truyền tĩnh mạch.
- Dùng thuốc theo tình trạng.
- Liên lạc trước với bệnh viện để chuẩn bị tiếp nhận.
Tại khoa cấp cứu
Việc đầu tiên là ổn định các chức năng sống, sau đó song song với việc tìm nguyên nhân.
- Điện tim để xem nhịp và tìm dấu hiệu nhồi máu cơ tim.
- Xét nghiệm máu.
- Chụp chiếu tuỳ tình huống.
- Đánh giá thần kinh ban đầu.
- Hỏi người nhà về bệnh sử — đây là lúc thông tin của bạn có giá trị nhất.
Tìm nguyên nhân
Điều trị nguyên nhân là phần quyết định, vì nếu không xử lý, tim có thể ngừng lại.
- Bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim — có thể cần can thiệp mở lại mạch bị tắc.
- Rối loạn nhịp — điều trị bằng thuốc hoặc thiết bị.
- Rối loạn điện giải — điều chỉnh.
- Ngộ độc, quá liều thuốc — xử trí theo chất.
- Thiếu oxy do đuối nước, ngạt — điều trị tổn thương phổi.
- Chấn thương, mất máu — xử trí ngoại khoa.
Hỗ trợ hô hấp
Nhiều người bệnh sau ngừng tim chưa tự thở đủ và cần được hỗ trợ bằng máy trong một thời gian. Việc này cho phổi và cơ thể nghỉ trong khi các cơ quan hồi phục. Người bệnh thường được dùng thuốc an thần trong giai đoạn này.
Kiểm soát thân nhiệt
Sau ngừng tim, thân nhiệt được theo dõi và kiểm soát chặt chẽ. Sốt cao làm tổn thương não nặng thêm, nên giữ nhiệt độ trong khoảng phù hợp là một phần của điều trị. Đây là lý do người bệnh có thể được đắp thiết bị làm mát hoặc dùng thuốc.
Theo dõi thần kinh
Đây là phần khiến người nhà lo lắng nhất. Bác sĩ đánh giá qua nhiều ngày: mức độ tỉnh, phản xạ, đáp ứng với kích thích, cùng các thăm dò chuyên sâu.
Điều quan trọng cần hiểu: đánh giá khả năng hồi phục của não cần thời gian. Kết luận vội trong ngày đầu dễ sai. Nếu bác sĩ nói "cần theo dõi thêm vài ngày", đó là câu trả lời thật chứ không phải cách tránh né.
Nằm hồi sức bao lâu
Rất thay đổi, tuỳ nguyên nhân, thời gian tim ngừng và mức độ hồi phục. Có người tỉnh trong vài ngày, có người cần nhiều tuần. Hãy hỏi bác sĩ điều trị về trường hợp cụ thể thay vì so sánh với câu chuyện của gia đình khác.
Người nhà nên chuẩn bị gì
- Hộp thuốc người bệnh đang dùng, mang nguyên vỏ.
- Giấy tờ khám cũ, sổ khám bệnh, kết quả xét nghiệm gần nhất.
- Thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ tuỳ thân.
- Danh sách dị ứng thuốc.
- Số điện thoại của các thành viên trong gia đình.
- Ghi chép lại mốc thời gian của sự việc khi còn nhớ rõ.
Nên hỏi bác sĩ những gì
- Nguyên nhân đã xác định được chưa?
- Hiện tại tình trạng ổn định tới mức nào?
- Kế hoạch điều trị trong những ngày tới là gì?
- Khi nào thì có thể đánh giá được khả năng hồi phục?
- Gia đình cần chuẩn bị gì?
- Có quyết định nào cần gia đình tham gia không?
Hãy ghi câu trả lời ra giấy. Trong trạng thái căng thẳng, trí nhớ rất kém, và việc mỗi người nhà nghe một kiểu rồi kể lại khác nhau là nguồn hiểu lầm lớn.
Cử một người làm đầu mối
Chọn một người trong gia đình làm đầu mối liên lạc với bác sĩ và truyền lại cho những người khác. Việc này giúp thông tin thống nhất và giảm áp lực cho nhân viên y tế phải giải thích nhiều lần.
Chăm sóc chính người nhà
- Thay phiên nhau trực, đừng để một người thức trắng nhiều đêm.
- Ăn uống và ngủ đủ — bạn sẽ cần sức cho giai đoạn dài.
- Nhận sự giúp đỡ khi có người đề nghị.
- Nếu có trẻ nhỏ trong nhà, nói với trẻ bằng lời đơn giản và thật.
Nếu người thân không qua khỏi
Điều nhiều người nhà mang theo lâu nhất là câu hỏi "giá như mình làm khác đi". Hãy nhớ rằng khi tim đã ngừng, tình trạng không thể xấu hơn được nữa, và người ép tim đã cho người thân cơ hội duy nhất họ có. Nếu cảm giác day dứt kéo dài và ảnh hưởng tới sinh hoạt, tìm hỗ trợ tâm lý là việc hợp lý.
Giai đoạn phục hồi
Với người qua được, chặng đường sau đó thường còn dài: phục hồi chức năng, điều chỉnh thuốc, có thể đặt thiết bị hỗ trợ nhịp, và thay đổi lối sống. Gia đình là phần quan trọng của chặng này — bài tiếp theo trong chuyên mục nói kỹ hơn về giai đoạn đó.
Tóm lại
Tim đập lại là bước đầu, không phải kết thúc. Bệnh viện sẽ ổn định chức năng sống, tìm và xử lý nguyên nhân, hỗ trợ hô hấp, kiểm soát thân nhiệt và theo dõi thần kinh qua nhiều ngày. Việc của gia đình là cung cấp thông tin đầy đủ, cử một đầu mối, ghi lại câu trả lời và giữ sức cho chặng dài.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nạn nhân phải nằm hồi sức lâu dù tim đã đập lại?
Vì não và các cơ quan vừa trải qua giai đoạn thiếu oxy và cần thời gian hồi phục, đồng thời cần tìm và xử lý nguyên nhân gây ngừng tim. Tim đập lại chỉ là bước đầu tiên trong chuỗi điều trị.
Vì sao bác sĩ chưa nói được tiên lượng ngay?
Vì đánh giá mức độ hồi phục của não cần thời gian và nhiều lần thăm khám, thường sau vài ngày. Kết luận sớm dễ sai theo cả hai hướng, nên bác sĩ thường chờ đủ dữ kiện.
Người nhà nên cung cấp thông tin gì?
Bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng, chuyện xảy ra trước khi gục, giờ phát hiện và giờ bắt đầu ép tim. Mang theo hộp thuốc và giấy tờ khám cũ là cách nhanh nhất.
Có được vào thăm người bệnh ở hồi sức không?
Mỗi khoa có quy định riêng về giờ thăm và số người. Hãy hỏi điều dưỡng trưởng và tuân thủ — hạn chế ra vào là để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn cho người bệnh đang rất yếu.