Một gia đình vừa trải qua chuyện người thân ngừng tim thường ở trạng thái cảnh giác cao trong vài tuần đầu, rồi dần trở lại nhịp cũ. Vấn đề là nguy cơ thì không giảm theo cách đó.
Bài này là danh sách những việc nên làm một lần, để nếu chuyện lặp lại thì không ai phải nghĩ mình nên làm gì.
Một: cho cả nhà học ép tim
Đây là việc quan trọng nhất và cũng là việc hay bị hoãn nhất.
- Ít nhất hai người trong nhà nên biết, tốt nhất là tất cả người lớn.
- Học có thực hành trên mô hình, không chỉ xem video.
- Bao gồm cả ông bà và người giúp việc nếu họ ở cùng.
- Trẻ cấp hai trở lên cũng học được.
- Ôn lại mỗi năm một lần.
Hai: tờ thông tin y tế trên tủ lạnh
Viết chữ to, dán ở cánh tủ lạnh — chỗ người ta chạy tới theo phản xạ khi hoảng.
- Họ tên, năm sinh, cân nặng người bệnh.
- Các bệnh đang có.
- Danh sách thuốc đang dùng và liều theo đơn.
- Dị ứng thuốc.
- Tên và số điện thoại bác sĩ điều trị.
- Bệnh viện đang theo dõi.
- Số điện thoại người nhà theo thứ tự gọi.
- Địa chỉ nhà đầy đủ kèm mốc dễ tìm.
- Số cấp cứu: 115.
Chụp ảnh tờ này gửi vào nhóm chat gia đình để ai cũng có trong điện thoại.
Ba: phân công trước
Viết ra và nói cho mọi người biết:
- Ai gọi 115 và đọc địa chỉ.
- Ai bắt đầu ép tim.
- Ai mở cổng, mở cửa, giữ thang máy.
- Ai gom hộp thuốc và giấy tờ.
- Ai trông trẻ nhỏ trong nhà.
- Ai đi cùng xe cấp cứu.
Phân công trước nghe có vẻ thừa cho tới lúc cả nhà đứng nhìn nhau trong tình huống thật.
Bốn: biết bệnh viện gần nhất
- Bệnh viện gần nhất có khoa cấp cứu.
- Bệnh viện gần nhất có can thiệp tim mạch — không phải lúc nào cũng là bệnh viện gần nhất.
- Đường đi và thời gian ước tính trong giờ cao điểm.
- Số điện thoại của bệnh viện.
Năm: bố trí nhà cửa
- Không để người bệnh ngủ một mình trong phòng khoá trái cửa.
- Cửa phòng ngủ và nhà tắm nên mở được từ bên ngoài.
- Điện thoại luôn trong tầm tay người bệnh, có số 115 ở màn hình chính.
- Lối đi trong nhà thông thoáng, đủ rộng cho cáng.
- Đèn hành lang dễ bật, có đèn ngủ.
- Cân nhắc thiết bị gọi khẩn cấp nếu người bệnh ở một mình nhiều.
Sáu: quản lý thuốc
- Dùng hộp chia thuốc theo ngày trong tuần.
- Đặt báo thức nhắc giờ uống.
- Một người trong nhà chịu trách nhiệm theo dõi còn đủ thuốc không.
- Không để người bệnh tự bỏ thuốc khi thấy khoẻ.
- Mọi thay đổi liều phải do bác sĩ quyết định.
- Mang danh sách thuốc theo mỗi lần khám ở bất kỳ đâu.
Bảy: biết dấu hiệu phải gọi 115
Dán ngay dưới tờ thông tin y tế:
- Đau ngực kiểu đè nặng, bóp chặt, kéo dài hơn vài phút.
- Đau lan lên hàm, vai, cánh tay trái hoặc ra lưng.
- Khó thở đột ngột.
- Vã mồ hôi lạnh kèm buồn nôn, mặt tái.
- Hồi hộp dữ dội kèm chóng mặt hoặc gần ngất.
- Ngất, đặc biệt khi đang gắng sức.
- Lơ mơ, gọi không tỉnh hẳn.
Gọi ngay, đừng chờ xem có đỡ không, và đừng tự chở bằng xe máy.
Tám: theo dõi tại nhà
- Đo huyết áp theo lịch bác sĩ dặn, ghi vào sổ.
- Theo dõi cân nặng nếu bác sĩ yêu cầu.
- Ghi lại các triệu chứng bất thường kèm ngày giờ.
- Mang sổ theo dõi theo mỗi lần tái khám.
Chín: giữ lịch tái khám
Đây là việc hay bị bỏ khi người bệnh đã thấy khoẻ. Hãy đặt lịch nhắc trong điện thoại của ít nhất hai người trong nhà, và coi tái khám là việc bắt buộc chứ không phải việc làm khi có triệu chứng.
Mười: cân nhắc máy khử rung tại nhà
Một số gia đình có người nguy cơ rất cao cân nhắc trang bị AED tại nhà. Đây là quyết định nên bàn với bác sĩ điều trị vì nó phụ thuộc vào nguy cơ cụ thể. Nếu trang bị:
- Đặt ở nơi ai cũng biết và với tới được.
- Cả nhà phải biết cách dùng.
- Kiểm tra pin và hạn miếng điện định kỳ.
- Không thay thế được kỹ năng ép tim.
Chọn một ngày trong năm để ôn lại
Chọn một mốc dễ nhớ — sinh nhật người bệnh, ngày đầu năm — để mỗi năm cả nhà dành ba mươi phút:
- Ôn lại cách ép tim.
- Kiểm tra tờ thông tin trên tủ lạnh còn đúng không.
- Kiểm tra hạn thuốc và bộ sơ cứu.
- Nhắc lại phân công ai làm gì.
Đừng biến cả nhà thành phòng bệnh
Chuẩn bị kỹ không có nghĩa là sống trong lo sợ. Người bệnh vẫn cần được ra ngoài, gặp gỡ, vận động theo mức bác sĩ cho phép và làm những việc họ thích. Mục tiêu của toàn bộ danh sách này là để cả nhà yên tâm sống tiếp, chứ không phải để ai cũng thấp thỏm chờ chuyện xấu.
Tóm lại
Cho cả nhà học ép tim, dán tờ thông tin y tế trên tủ lạnh, phân công trước ai làm gì, biết bệnh viện gần nhất có can thiệp tim mạch, và chọn một ngày trong năm để ôn lại. Năm việc đó làm một lần và nhắc lại mỗi năm — đủ để lần sau không ai phải đứng nhìn nhau.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình nên chuẩn bị gì trước tiên?
Ba việc: ít nhất hai người trong nhà biết ép tim, một tờ thông tin y tế dán trên tủ lạnh, và một kế hoạch phân công rõ ai gọi 115, ai mở cửa, ai ép tim.
Có nên mua máy khử rung để ở nhà không?
Đây là quyết định nên bàn với bác sĩ điều trị, vì nó tuỳ thuộc vào nguy cơ cụ thể của người bệnh. Trong mọi trường hợp, kỹ năng ép tim của người nhà vẫn là nền tảng quan trọng hơn.
Dấu hiệu nào cần gọi 115 ngay?
Đau ngực kiểu đè nặng kéo dài, khó thở đột ngột, ngất hoặc gần ngất, hồi hộp dữ dội kèm chóng mặt. Đừng chờ xem có đỡ không, và đừng tự chở đi bằng xe máy.
Bao lâu nên ôn lại kỹ năng một lần?
Mỗi năm ít nhất một lần cho cả nhà, chọn một mốc dễ nhớ để không quên. Kỹ năng ép tim mai một nhanh nếu không được nhắc lại.