Trong mỗi buổi huấn luyện sơ cứu, đến phần hỏi đáp là những câu giống nhau lại xuất hiện. Bài này gom chúng lại và trả lời thẳng, không vòng vo.
Về quyết định bắt đầu
Làm sao biết chắc người đó đã ngừng tim?
Bạn không cần chắc. Không đáp ứng khi gọi và lay, cộng với không thở bình thường trong mười giây quan sát, là đủ để bắt đầu.
Nếu tôi ép mà họ thật ra chưa ngừng tim thì sao?
Họ sẽ phản ứng — cử động, rên, đẩy tay bạn ra. Khi đó bạn dừng lại. Cái giá của việc ép nhầm nhỏ hơn rất nhiều so với cái giá của việc không ép khi cần.
Thở ngáp có phải là còn thở không?
Không. Đó là những nhịp thở rời rạc, há miệng như cá mắc cạn, thường xuất hiện ngay sau khi tim ngừng. Thấy thở ngáp là bắt đầu ép tim.
Về kỹ thuật ép
Ép sâu bao nhiêu?
Ở người lớn, khoảng một phần ba bề dày lồng ngực, chừng năm centimet. Đa số người mới làm ép quá nông.
Nhịp bao nhiêu?
100–120 nhịp mỗi phút. Đếm to hoặc nghe tổng đài đếm qua loa ngoài.
Nghe tiếng rắc thì có dừng không?
Không. Kiểm tra lại vị trí tay cho đúng giữa ngực rồi tiếp tục với cùng độ sâu. Xương sườn lành được.
Có phải nhấc tay khỏi ngực giữa các nhịp không?
Không nhấc hẳn, nhưng phải buông hết trọng lượng để lồng ngực nảy lên hoàn toàn.
Ép trên giường được không?
Không hiệu quả. Kéo nạn nhân xuống sàn — vài giây bỏ ra đổi lại chất lượng ép của cả quá trình.
Về thổi ngạt
Có bắt buộc phải thổi ngạt không?
Không, với người lớn ngừng tim đột ngột. Người chưa được đào tạo có thể ép tim liên tục. Nhưng với trẻ em, đuối nước, ngạt và ngộ độc thì thổi ngạt rất quan trọng.
Thổi bao nhiêu là đủ?
Vừa đủ thấy lồng ngực nhô lên, mỗi hơi khoảng một giây. Thổi quá mạnh đẩy khí vào dạ dày.
Thổi mà ngực không nhô lên?
Chỉnh lại tư thế ngửa đầu nâng cằm, kiểm tra đã bịt kín mũi chưa, nhìn xem có dị vật không. Không thổi quá hai lần liên tiếp — quay lại ép tim.
Về máy khử rung
Tôi không học y, dùng máy được không?
Được. Máy được thiết kế cho người không chuyên, phát hướng dẫn bằng giọng nói và tự quyết định có sốc hay không.
Có thể sốc nhầm người còn sống không?
Không. Máy chỉ kích hoạt nút sốc khi phân tích thấy nhịp cần sốc.
Sau khi sốc thì làm gì?
Ép tim lại ngay lập tức, không chờ xem có phản ứng gì.
Máy báo không có chỉ định sốc thì sao?
Ép tim lại ngay, giữ nguyên miếng điện, để máy theo dõi tiếp.
Về các nhóm nạn nhân đặc biệt
Người già xương giòn có ép nhẹ hơn không?
Không. Ép nông thì máu không tới não. Giữ đúng độ sâu, chỉ chú ý đặt tay cho đúng giữa ngực.
Phụ nữ có thai thì sao?
Ép tim bình thường và gọi cấp cứu, nói rõ có thai và tuổi thai. Cứu mẹ là cách tốt nhất để cứu thai.
Người có máy tạo nhịp cấy dưới da?
Ép tim bình thường. Nếu dùng AED, dán miếng điện cách khối máy cấy vài centimet.
Trẻ em khác gì?
Thổi 5 hơi trước, rồi 30 ép 2 thổi. Ép sâu một phần ba lồng ngực trẻ. Nếu chỉ có một mình, hồi sức hai phút rồi mới gọi 115.
Về lo ngại và trách nhiệm
Tôi sợ làm sai.
Phép so sánh đúng không phải giữa ép đúng và ép sai, mà giữa có ép và không ép. Không ép thì kết cục gần như chắc chắn.
Tôi sợ bị trách hoặc bị kiện.
Gọi 115 và giữ máy để có ghi nhận, làm theo hướng dẫn của tổng đài, nhờ người xung quanh chứng kiến. Và nhớ rằng bạn đang cho người đó cơ hội duy nhất họ có.
Tôi sợ lây bệnh.
Ép tim liên tục, không thổi ngạt. Bạn không cần chạm miệng nạn nhân.
Tôi là phụ nữ, nạn nhân là nam giới, tôi ngại.
Nhờ vài người đứng che chắn, dùng áo khoác che phần không cần thiết, rồi làm việc phải làm. Bộc lộ ngực là cần thiết để ép đúng và dán miếng điện.
Về việc dừng lại
Khi nào được dừng?
Khi nhân viên y tế tiếp quản, khi nạn nhân có dấu hiệu sống rõ ràng, khi bạn kiệt sức mà không có ai thay, hoặc khi hiện trường trở nên nguy hiểm cho bạn.
Ép lâu quá thì có vô ích không?
Đừng tự quyết định điều đó. Quyết định ngừng hồi sức thuộc về nhân viên y tế. Việc của bạn là duy trì tới khi họ tới.
Có được dừng để kiểm tra mạch không?
Không. Mỗi lần dừng làm tụt áp lực trong lòng mạch. Nếu nạn nhân hồi phục, bạn sẽ nhận ra ngay mà không cần dừng.
Về việc học
Xem video có đủ không?
Không đủ để tạo phản xạ. Hãy tìm một khoá có mô hình thực hành.
Bao lâu học lại?
Mỗi năm một lần là hợp lý.
Tôi chỉ nhớ được một câu thôi thì nên nhớ câu nào?
Gọi 115, ép giữa ngực, ép mạnh ép nhanh đừng ngừng.
Tóm lại
Phần lớn thắc mắc đều quy về cùng một nỗi lo: sợ làm sai. Câu trả lời cho tất cả là như nhau — với người đã ngừng tim, không làm gì mới là điều chắc chắn dẫn tới mất mát, còn mọi nỗ lực của bạn đều là cơ hội.
Câu hỏi thường gặp
Ép tim bao lâu thì được dừng?
Cho tới khi nhân viên y tế tiếp quản, tới khi nạn nhân có dấu hiệu sống rõ ràng, tới khi bạn kiệt sức mà không có ai thay, hoặc tới khi hiện trường trở nên nguy hiểm cho chính bạn.
Nếu tôi làm sai và bị trách thì sao?
Người ra tay trong tình huống khẩn cấp là người đã cho nạn nhân cơ hội duy nhất họ có. Hãy gọi 115 và giữ máy để có ghi nhận, làm theo hướng dẫn của tổng đài, và nhờ người xung quanh chứng kiến.
Ép tim có khiến tình trạng xấu hơn không?
Với người đã ngừng tim thì không có tình trạng nào xấu hơn được nữa. Rủi ro thực tế là gãy sườn, và xương sườn lành lại được trong khi não thiếu oxy quá lâu thì không.
Không biết chính xác các con số thì có làm được không?
Được. Nếu chỉ nhớ một câu, hãy nhớ: gọi 115, ép giữa ngực, ép mạnh ép nhanh đừng ngừng. Tổng đài cấp cứu có thể hướng dẫn chi tiết qua điện thoại trong lúc bạn làm.